Câu chuyện Cô bé bán diêm của nhà văn An-đéc-xen khiến người đọc không khỏi xót xa trước số phận bất hạnh của một em bé nghèo trong đêm giao thừa giá rét. Qua những lần quẹt diêm với các hình ảnh mộng tưởng về lò sưởi ấm áp, bàn ăn thịnh soạn, cây thông Nô-en và người bà yêu dấu, tác phẩm thể hiện những ước mong bình dị mà tha thiết của trẻ thơ về hơi ấm, niềm vui và tình yêu thương. Bằng sự kết hợp giữa hiện thực và mộng tưởng, nghệ thuật tương phản cùng cách miêu tả tâm lí tinh tế, An-đéc-xen đã gửi gắm niềm cảm thông sâu sắc với những phận đời bất hạnh, đồng thời nhắc nhở mỗi người biết yêu thương và sẻ chia với những người xung quanh. Cùng Học văn Cô Diệu Thu, các em tìm hiểu nội dung, nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm và chuẩn bị bài học thật đầy đủ, hiệu quả nhé!
I. Trước khi đọc (trang 60)
Câu 1. Giới thiệu ngắn gọn một truyện kể hoặc bộ phim có nhân vật trẻ em gây ấn tượng với em.
Trả lời:
Truyện “Cô bé bán diêm” của An-đéc-xen để lại trong em nhiều ấn tượng sâu sắc. Câu chuyện kể về một cô bé nghèo khổ phải đi bán diêm trong đêm giao thừa giá rét. Số phận bất hạnh của nhân vật khiến em xúc động và thêm trân trọng tình yêu thương trong cuộc sống.
Câu 2. Nêu một vài cảm nhận của em về nhân vật trẻ em trong truyện kể hoặc bộ phim đã giới thiệu.
Trả lời:
Em cảm thấy thương xót trước hoàn cảnh bất hạnh của cô bé bán diêm. Dù còn nhỏ tuổi, em đã phải chịu đói rét, cô đơn và thiếu thốn tình yêu thương. Qua nhân vật, em nhận ra rằng trẻ em cần được quan tâm, chăm sóc và sống trong một môi trường an toàn, hạnh phúc.
II. Đọc văn bản (trang 61 đến 64)
Câu 1. Theo dõi: Chú ý các chi tiết miêu tả trang phục của cô bé bán diêm giữa trời đông giá rét.
Trả lời:
Cô bé phải đi chân đất, đầu trần giữa trời tuyết lạnh. Đôi giày vải của em quá rộng nên bị văng mất khi chạy qua đường. Em mặc chiếc tạp dề cũ kĩ, bên trong đựng đầy những bao diêm.
Câu 2. Dự đoán: Điều gì sẽ đến với cô bé bán diêm trong đêm giao thừa?
Trả lời:
Vì trời rét buốt, cô bé không có giày để đi, lại không bán được diêm và chẳng được ai giúp đỡ nên em có thể sẽ phải chịu đói rét, thậm chí gặp nguy hiểm đến tính mạng.
Câu 3. Theo dõi: Sau khi bà mất, gia đình cô bé bán diêm rơi vào tình cảnh như thế nào?
Trả lời:
Sau khi bà mất, gia đình cô bé trở nên nghèo túng. Cha con em phải rời ngôi nhà xinh xắn để sống trong một căn gác tối tăm, chật hẹp. Em thường xuyên phải nghe những lời mắng nhiếc, chửi rủa.
Câu 4. Theo dõi: Mỗi lần quẹt diêm, cô bé nhìn thấy những hình ảnh gì?
Trả lời:
-
Lần thứ nhất: Một lò sưởi tỏa hơi ấm.
-
Lần thứ hai: Một bàn ăn thịnh soạn với món ngỗng quay.
-
Lần thứ ba: Một cây thông Nô-en rực rỡ.
-
Lần thứ tư: Người bà hiền hậu xuất hiện.
-
Lần cuối cùng: Em quẹt tất cả những que diêm còn lại để được nhìn thấy bà lâu hơn và đi theo bà đến nơi hạnh phúc.
Câu 5. Theo dõi: Điều gì xảy ra với cô bé bán diêm vào sáng hôm sau?
Trả lời:
Sáng mồng Một Tết, người ta tìm thấy cô bé đã chết vì giá rét ở một góc tường. Trên môi em vẫn nở nụ cười, bởi trong những giấc mộng cuối cùng, em đã được gặp lại bà và cảm nhận niềm hạnh phúc mà cuộc sống thực tại không thể mang lại.
Câu 6. Theo dõi: Hình ảnh trái ngược trong quang cảnh ngày năm mới là gì?
Trả lời:
Trong khi mọi người vui vẻ đón năm mới, cô bé bán diêm lại chết trong giá rét ở một góc tường. Sự tương phản giữa niềm vui của mọi người và số phận bất hạnh của em làm nổi bật sự thờ ơ của xã hội, đồng thời khơi gợi niềm thương cảm sâu sắc đối với những trẻ em nghèo khổ.
III. Sau khi đọc (trang 65)
Câu 1. Truyện “Cô bé bán diêm” được kể bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ mấy?
Trả lời:
Truyện được kể bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ ba. Người kể chuyện giấu mình, không trực tiếp xuất hiện nhưng có thể thuật lại sự việc và miêu tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật.
Câu 2. Cô bé bán diêm phải ở ngoài đường phố trong một đêm như thế nào? Vì sao cô bé không dám trở về nhà?
Trả lời:
Cô bé phải ở ngoài đường phố trong đêm giao thừa giá rét, tuyết rơi dày đặc. Em đã đi bán diêm suốt ngày nhưng không bán được bao nào.
Cô bé không dám trở về nhà vì sợ bị cha mắng chửi, đánh đập khi không kiếm được tiền. Hơn nữa, nơi ở của em cũng lạnh lẽo, thiếu thốn, không đem lại cảm giác ấm áp và bình yên.
Câu 3. Nêu các chi tiết miêu tả ngoại hình của cô bé bán diêm. Những chi tiết đó giúp em hình dung như thế nào về cuộc sống của nhân vật?
Trả lời:
Các chi tiết miêu tả ngoại hình của cô bé gồm:
-
Đầu trần, chân đất giữa trời tuyết lạnh.
-
Đôi chân đỏ ửng rồi tím bầm vì rét.
-
Mái tóc dài xõa thành từng búp, tuyết phủ trắng.
-
Chiếc tạp dề cũ kĩ đựng đầy diêm.
Những chi tiết ấy cho thấy cô bé có hoàn cảnh vô cùng nghèo khổ, thiếu thốn cả vật chất lẫn sự chăm sóc. Qua đó, người đọc càng xót xa trước số phận bất hạnh của một đứa trẻ đáng lẽ phải được sống trong vòng tay yêu thương của gia đình.
Câu 4. Những hình ảnh xuất hiện sau mỗi lần quẹt diêm thể hiện những ước mong nào của cô bé bán diêm? Theo em, có thể thay đổi trình tự xuất hiện của các hình ảnh đó không?
Trả lời:
Những hình ảnh trong năm lần quẹt diêm thể hiện các ước mong của cô bé:
-
Lò sưởi: Mong được sưởi ấm.
-
Bàn ăn thịnh soạn: Mong được ăn no, được hưởng những món ăn ngon.
-
Cây thông Nô-en: Mong được đón một ngày lễ vui vẻ, ấm áp.
-
Người bà: Mong được yêu thương, che chở và có người thân ở bên.
-
Hình ảnh bà đưa em đến một nơi hạnh phúc: Mong được thoát khỏi cuộc sống đau khổ, cô đơn để sống trong tình yêu thương.
Theo em, không nên thay đổi trình tự xuất hiện của các hình ảnh ấy. Chúng được sắp xếp hợp lí theo diễn biến tâm lí và những khao khát của cô bé, từ nhu cầu vật chất thiết yếu đến ước mong sâu sắc về tình thân và hạnh phúc.
Câu 5. Nêu cảm nhận của em về tình cảm, thái độ của người kể chuyện đối với cô bé bán diêm. Tìm một số chi tiết thể hiện tình cảm, thái độ ấy.
Trả lời:
Người kể chuyện dành cho cô bé bán diêm tình yêu thương, sự cảm thông sâu sắc và niềm xót xa trước số phận bất hạnh của em.
Những chi tiết miêu tả cảnh em phải đi chân đất giữa trời tuyết, sợ hãi không dám về nhà, khao khát được sưởi ấm và gặp lại người bà đã thể hiện rõ điều đó. Đặc biệt, hình ảnh cô bé ra đi với nụ cười trên môi vừa gợi niềm thương cảm, vừa cho thấy mong ước hạnh phúc bình dị của em đã không thể trở thành hiện thực trong cuộc sống.
Câu 6. Cách ứng xử của những người qua đường và của mọi người khi chứng kiến cái chết của cô bé bán diêm có gì đáng chú ý?
Trả lời:
Những người qua đường đều vội vã, thờ ơ, không ai quan tâm hay giúp đỡ cô bé dù em đang phải chịu đói rét. Sáng hôm sau, khi nhìn thấy em đã chết, mọi người chỉ nhận xét rằng em đã sưởi ấm bằng những que diêm.
Cách ứng xử ấy cho thấy sự lạnh lùng, vô cảm của con người trước nỗi đau của người khác. Qua đó, tác giả phê phán một xã hội thiếu tình thương và nhắc nhở mỗi người cần biết quan tâm, sẻ chia với những hoàn cảnh bất hạnh.
Câu 7. Hình ảnh tương phản trong truyện có tác dụng như thế nào?
Trả lời:
Tác giả sử dụng nhiều hình ảnh tương phản như:
-
Trời đông giá rét đối lập với lò sưởi ấm áp trong mộng tưởng.
-
Cảnh nghèo đói, thiếu thốn đối lập với bàn ăn thịnh soạn.
-
Sự cô đơn, bất hạnh của cô bé đối lập với niềm vui đón năm mới của mọi người.
-
Cái chết của cô bé đối lập với nụ cười trên môi em.
Những hình ảnh tương phản làm nổi bật hoàn cảnh đáng thương và những ước mơ bình dị của cô bé. Đồng thời, chúng tăng sức gợi cảm cho câu chuyện, thể hiện niềm thương xót của nhà văn và lời phê phán sự vô tâm của xã hội.
IV. Tổng kết
1. Nội dung
Truyện kể về số phận bất hạnh của cô bé bán diêm trong đêm giao thừa. Qua đó, An-đéc-xen bày tỏ niềm thương cảm đối với những trẻ em nghèo khổ, đồng thời gửi gắm lời nhắn nhủ về tình yêu thương, sự sẻ chia giữa con người với con người.
2. Nghệ thuật
-
Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, kết hợp giữa hiện thực và mộng tưởng.
-
Sử dụng hình ảnh tương phản để làm nổi bật số phận nhân vật.
-
Miêu tả tâm lí tinh tế, thể hiện những ước mơ và khát vọng của cô bé.
-
Kết thúc truyện giàu sức gợi, để lại nhiều suy ngẫm trong lòng người đọc.
Khóa học ngữ văn
