‘BỮA CƠM QUÊ” CỦA ĐOÀN VĂN CỪ – GIỮ LẤY BÌNH YÊN TỪ NHỮNG ĐIỀU GIẢN DỊ
Cơm ngày hai bữa dọn bên hè
Mâm gỗ, muôi dừa, đũa mộc tre
Gạo đỏ, cà thâm, vừng giã mặn
Chè tươi nấu đặc nước vàng hoe
Cảnh nhà dẫu túng vẫn êm đềm
Ngày khó nhọc nhưng tối ngủ yên
Mái rạ trăng vàng, lơ lửng bóng
Vòi cau mưa chảy nước bên hiên
(Đoàn Văn Cừ, toàn tập, NXB Hội nhà văn, 2013) Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, con người nhiều khi đi qua những điều bình dị mà không kịp ngoái nhìn. Thế nhưng, chính trong những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại ẩn chứa vẻ đẹp bền lâu của văn hóa và tâm hồn dân tộc. Bài thơ “Bữa cơm quê” của Đoàn Văn Cừ là một khúc nhạc êm đềm như thế. Không ồn ào, không cầu kì, bài thơ chỉ khắc họa một bữa cơm đạm bạc nơi thôn dã, nhưng qua đó làm hiện lên cả một không gian sống, một nếp nghĩ, một quan niệm hạnh phúc của người nông dân Việt Nam xưa. Đoàn Văn Cừ là gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ mới. Thơ ông thường nghiêng về tái hiện sinh hoạt làng quê bằng bút pháp giàu tính tạo hình và giọng điệu đôn hậu. Nếu ở những bài thơ khác, ông ghi lại cảnh chợ, cảnh hội làng, thì “Bữa cơm quê” lại lặng lẽ hướng vào không gian gia đình, nơi tưởng chừng bình thường nhất nhưng lại là cội rễ của mọi giá trị tinh thần. Ngay từ hai câu mở đầu, bức tranh bữa cơm hiện ra cụ thể, chân thực:
Cơm ngày hai bữa dọn bên hè
Mâm gỗ, muôi dừa, đũa mộc tre
Không gian “bên hè” gợi cảm giác mở ra với thiên nhiên. Đó là nơi có gió lùa, có ánh sáng, có sự giao hòa giữa trong và ngoài. Chỉ một cụm từ thôi đã đủ vẽ nên nếp sống thôn quê mộc mạc. Những vật dụng như “mâm gỗ”, “muôi dừa”, “đũa mộc tre” đều được làm từ chất liệu tự nhiên. Cách liệt kê liên tiếp tạo cảm giác gần gũi, thân quen như thể người đọc đang nhìn thấy trước mắt mình một bữa cơm gia đình giản dị. Không có đồ sứ men lam hay bàn ghế sang trọng, chỉ là những vật dụng thô mộc nhưng thấm đẫm hơi thở đồng ruộng. Qua đó, nhà thơ không chỉ tả cảnh mà còn gợi cả một lối sống gắn bó với đất trời. Đến hai câu tiếp, hương vị bữa cơm được khắc họa rõ nét:
Gạo đỏ, cà thâm, vừng giã mặn
Chè tươi nấu đặc nước vàng hoe
Những món ăn đều là sản vật quen thuộc của làng quê. “Gạo đỏ” gợi sự thô ráp nhưng giàu dinh dưỡng, “cà thâm” mang vị mặn mòi dân dã, “vừng giã mặn” bùi thơm, “chè tươi” chan chát mà ấm lòng. Các tính từ “đặc”, “vàng hoe” làm cho bức tranh có màu sắc và độ dày cảm giác. Người đọc như cảm nhận được vị đậm của chè, vị mặn bùi của vừng, mùi thơm của cơm mới. Bữa ăn ấy tuy đạm bạc nhưng không hề tẻ nhạt. Trái lại, nó chứa đựng sự chăm chút và tình cảm của người nấu. Cái nghèo hiện lên chân thực nhưng không bi lụy, bởi bên trong nó là sự đủ đầy của yêu thương và sự gắn kết. Nếu khổ đầu nghiêng về miêu tả cụ thể bữa ăn, thì khổ sau mở rộng thành bức tranh đời sống và tâm thế con người:
Cảnh nhà dẫu túng vẫn êm đềm
Ngày khó nhọc nhưng tối ngủ yên
Hai câu thơ như một lời khẳng định đầy tự hào. “Dẫu túng” nhưng “vẫn êm đềm”. Sự đối lập giữa hoàn cảnh vật chất và đời sống tinh thần làm nổi bật giá trị đích thực của hạnh phúc. Ban ngày có thể “khó nhọc” với ruộng đồng, mưa nắng, nhưng khi đêm xuống lại “ngủ yên”. Đó là giấc ngủ của người lao động lương thiện, không vướng bận mưu toan, không day dứt lương tâm. Ở đây, nhà thơ dường như muốn gửi gắm một triết lí giản dị mà sâu sắc rằng hạnh phúc không nằm ở sự giàu có, mà ở sự bình an trong tâm hồn. Hai câu kết đưa người đọc vào một không gian đậm chất họa:
Mái rạ trăng vàng, lơ lửng bóng
Vòi cau mưa chảy nước bên hiên
Hình ảnh “mái rạ” gợi sự mộc mạc, “trăng vàng” gợi ánh sáng dịu dàng, còn “vòi cau” là chi tiết đặc trưng của nhà quê Bắc Bộ. Từ “lơ lửng” khiến cảnh vật như đang trôi chậm trong nhịp thời gian êm ái. Âm thanh “mưa chảy nước bên hiên” như một bản nhạc nền nhẹ nhàng cho cuộc sống. Con người dường như hòa vào thiên nhiên, sống trong sự che chở của đất trời. Bữa cơm quê vì thế không chỉ là một khoảnh khắc sinh hoạt gia đình mà còn là biểu tượng của sự gắn bó giữa con người và vũ trụ. Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thất ngôn ngắn gọn nhưng giàu sức gợi. Ngôn ngữ mộc mạc, hình ảnh cụ thể, cách liệt kê tự nhiên đã tạo nên một bức tranh sống động. Giọng điệu nhẹ nhàng, đôn hậu thể hiện cái nhìn trìu mến của nhà thơ đối với làng quê. Không có sự bi thương hóa cái nghèo, cũng không có sự tô hồng giả tạo. Tất cả được tái hiện bằng cảm xúc chân thành và sự thấu hiểu sâu sắc. “Bữa cơm quê” vì thế không chỉ dừng lại ở việc tả một bữa ăn. Nó là khúc ca về nếp sống gia đình, về giá trị của sự sum vầy, về niềm hạnh phúc giản đơn mà bền chặt. Đọc bài thơ, ta không chỉ thấy một mâm cơm, mà thấy cả một nền văn hóa ứng xử, nơi con người biết bằng lòng với những gì mình có, biết trân trọng sự yên ấm. Trong thời đại mà nhiều bữa cơm trở nên vội vã, nhiều gia đình ít có dịp quây quần, bài thơ như một lời nhắc nhở dịu dàng rằng hạnh phúc đôi khi nằm ngay trong tiếng đũa khua, trong ánh trăng phủ mái rạ, trong giấc ngủ bình yên sau một ngày lao động. Khép lại trang thơ, dư âm còn lại không phải là vị mặn của vừng hay vị chát của chè, mà là cảm giác ấm áp lan tỏa. Đó là hơi thở của quê hương, là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người. Và chính từ những bữa cơm quê đạm bạc ấy, tình yêu đất nước được bồi đắp một cách âm thầm mà sâu sắc, để mỗi khi đi xa, ta vẫn nhớ về với tất cả niềm thương mến.
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #buacomque #doanvancu #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtho
