KÝ ỨC, TÌNH THÂN VÀ NỖI CÔ ĐƠN CỦA TUỔI GIÀ TRONG “MÙI CỦA NGOẠI” CỦA TRẦN VĂN THIÊN
Tháng Ba chuyển mùa, khí trời đã ấm dần lên. Tạm biệt những cơn mưa dài đầm đẫm hiên nhà, những ngọn gió bấc chênh chao thấm lạnh. Ở quê, có lẽ ngoại đã đặt chiếc chậu đất nung dùng để cời than sưởi ấm vào một góc nhà, bụi sẽ phủ dần lên cho đến khi mùa gió lạnh lại về. Những hoàng hôn le lói đằng tây, áng mây mỏng trôi chầm chậm, hòa vào khoảng sương mù tựa một dòng sông trắng. Bóng núi xa mờ như chìm sâu vào đáy mắt mênh mông của ngoại. Mùi cỏ khô ai đốt chòng chành trong gió có làm ngoại bùi ngùi nhớ những xa xôi?
Tôi về, đôi khi chỉ cần được bước những bước chân thật khẽ lên bậc tam cấp, để gọn đôi dép của mình bên đôi dép cũ của ngoại, là đã thấy mọi thứ bỗng chốc dịu dàng. Nhà của ngoại luôn ấm mùi dầu gió nao nao. Dẫu ngoài trời mưa giăng hay nắng tràn; tôi vẫn nhận ra một hơi ấm thiết tha bắt nguồn từ ánh nhìn vời vợi, giọng nói bùi ngùi, bàn tay thô ráp xương xương của ngoại, từ những tiếng chân nhỏ nhẹ và cả những tiếng võng đưa trầm đều qua bao tháng, bao năm. Tôi vẫn luôn là đứa cháu nhỏ của ngoại, dù sau này có trưởng thành, có bay cao những vùng trời rộng lớn, khoác lên mình những mới lạ vời xa. Nhưng tôi tin, chỉ cần tôi cúi đầu đi qua cánh cửa nhà ngoại, sẽ là lúc tôi được trở về là đứa cháu nhỏ của ngoại, trở về với chính tâm hồn mình. Tôi rưng rưng hòa vào những giản dị chân phương in đậm dáng hình của ngoại, đôi khi chỉ vậy mà cay mắt.
Những lần về với ngoại, tôi thường ngồi thật lâu trên chiếc sạp tre trước hiên nhà, và đắm mình vào miền hồi tưởng. Ngày ấy, mảnh sân cỏ xanh bây giờ vẫn còn là một khoảng đất cứng. Ngay ngõ vào có một cây khế còi trổ những chùm hoa tim tím li ti, trái non bé xíu thưa thớt. Cây mận trắng cao vượt mái ngói do ông trồng bên hông nhà, những trận gió khuya lá rụng xào xạc như lạc cả vào giấc ngủ của ngoại, sáng nào ngoại cũng lụi cụi quét lá. Dưới gốc mận là vài bụi hoa lài tỏa hương kín đáo, chen giữa thảm rau má, rau đắng hiền lành mọc dại. Những bụi hoa trắng đỏ, vàng đan cài vào nhau tạo thành hàng rào ngăn với con đường đất, còn mật hoa của nó thì có vị ngọt pha đắng dịu nhẹ. Phía trước mảnh sân còn có vài bụi ổi ruột hồng, một cây cóc cành nhánh khẳng khiu, lủng lẳng trái xanh, trái chín.
Tất cả, giờ chỉ còn là ký ức … Ngoại giờ cũng như ngọn gió bấc cuối mùa, đâu còn đủ sức để sáng sáng quét lá cho cây. Thường ngày, ngoại thường mang theo mình chai dầu gió, để những lúc trở trời, những khuya sương lạnh, ngoại lần vào túi áo tìm chai dầu, xoa dịu những ê ẩm của một đời đằng đẵng nắng mưa.
Những lần về bên ngoại, vừa nghe ngoại rủ rỉ, tôi vừa xoa đầu, bóp chân, đấm lưng cho ngoại giữa hơi ấm quây quần. Tôi biết ngoại cũng đâu cần gì hơn thế. Một vòng ôm, một ánh mắt đôi khi gấp vạn lần những vật chất lành mạnh không gói theo cả những yêu thương. Tôi ngồi xuống bên cánh võng, ngoại hay ngậm ngùi thơm vào bàn tay tôi mà rưng rưng nói: “Thương quá, thương quá!”, như thể tôi vẫn mãi là chú chim non không bao giờ lớn của ngoại. Tôi vòng tay qua ôm ngoại, tựa đầu vào đôi vai gầy một đời nặng gánh bể dâu, nghe mùi của ngoại bện sâu vào trái tim, vào hơi thở, vào trí nhớ. Không chỉ là mùi dầu gió, mà tôi còn nhận ra mùi mồ hôi lẫn vào mùi nắng đầu mùa trên vai áo ngoại, mùi âm ấm nồng nồng, mùi của gian nhà mái thấp, của sương giăng trắng đồng len vào từng nếp gấp áo nâu…
Ngoại thường không ngăn được nước mắt khi kể về những chuyện xưa cũ. Có lẽ, những kỉ niệm tạo nên hình hài của giọt nước mắt luôn khiến người ta nhớ lâu, dù nỗi đau xưa giờ đây đã như đốm than tàn. Một khi rời nhà ngoại bước ra phía cổng, ngoái đầu lại tôi vẫn thấy ngoại hướng ra ô cửa trông theo. Giây phút ấy tôi nhận ra, dường như không có nỗi cô đơn nào trên thế gian hơn nỗi cô đơn của người già. Mùi của ngoại bất chợt len lỏi trong tâm thức, làm mắt đổ nhòa theo những bước đi xa …
(Trích truyện ngắn “Mùi của ngoại”, Trần Văn Thiên, Văn học và Tuổi trẻ, số tháng 3 năm 2023). Có những câu chuyện không cần đến biến cố dữ dội hay xung đột gay gắt, mà vẫn đủ sức làm người đọc lặng đi bởi sự dịu dàng và day dứt của ký ức. Đó là những câu chuyện về gia đình, về tình thân, nơi con người nhận ra giá trị của yêu thương khi đứng trước sự phai mòn của thời gian. Trong dòng văn xuôi đương đại, Trần Văn Thiên là cây bút thường chọn lối viết chậm, trầm, hướng nội, đi sâu khai thác những miền cảm xúc tinh tế của đời sống. Truyện ngắn “Mùi của ngoại” không kể một câu chuyện lớn, mà mở ra hành trình trở về với ký ức, nơi tình bà cháu, nỗi cô đơn của tuổi già và những yêu thương thầm lặng hiện lên qua một thứ rất mong manh: mùi hương của ngoại. Văn xuôi Trần Văn Thiên mang đậm chất trữ tình, giàu cảm giác và thiên về dòng hồi tưởng hơn là cốt truyện sự kiện. Nhà văn không tạo cao trào kịch tính mà để cảm xúc lan tỏa qua nhịp kể chậm, qua những chi tiết đời thường lặp đi lặp lại. Trong “Mùi của ngoại”, câu chuyện được triển khai như một dòng chảy ký ức, nơi hiện tại và quá khứ đan xen, nơi mỗi hình ảnh, mỗi mùi hương đều trở thành một điểm tựa để nhân vật “tôi” đối thoại với chính mình và với thời gian đã qua. Không gian truyện mở ra bằng bức tranh thiên nhiên tháng Ba chuyển mùa, êm dịu mà man mác buồn. Mưa dài, gió bấc, hoàng hôn, sương mù hiện lên như những nét chấm phá giàu tính biểu tượng, vừa gợi sự đổi thay của đất trời, vừa phản chiếu tâm trạng hoài niệm của con người. Trong không gian ấy, hình ảnh ngoại xuất hiện lặng lẽ, ánh nhìn xa xăm như chìm sâu vào ký ức. Thiên nhiên không chỉ là bối cảnh, mà còn là tấm gương soi chiếu nỗi bùi ngùi trước bước đi âm thầm của thời gian và tuổi tác. Trở về nhà ngoại, nhân vật “tôi” cảm nhận được sự dịu dàng từ những điều nhỏ bé nhất: bước chân khẽ trên bậc tam cấp, đôi dép đặt cạnh đôi dép cũ của ngoại, mùi dầu gió phảng phất trong gian nhà. Không gian ấy mang hơi ấm của tình thân, nơi con người được che chở bằng ánh nhìn, giọng nói và đôi bàn tay thô ráp của ngoại. Dù đã trưởng thành, đã đi xa, “tôi” vẫn được trở về làm đứa cháu nhỏ của ngoại, được trở về với phần hồn trong trẻo nhất của mình. Miền ký ức tuổi thơ được tái hiện qua hàng loạt hình ảnh mộc mạc: cây khế, cây mận, hoa lài, rau má, rau đắng, hàng rào hoa, những trái ổi, trái cóc trước sân. Những chi tiết ấy không chỉ khắc họa một không gian làng quê yên bình mà còn gắn liền với bóng dáng tảo tần của ngoại. Mỗi hình ảnh đều thấm đẫm hơi thở đời sống, cho thấy ngoại là người âm thầm gìn giữ từng góc nhỏ của ngôi nhà, từng mảnh ký ức của gia đình. Khi tất cả giờ chỉ còn là ký ức, nỗi xót xa hiện lên nhẹ nhàng mà thấm sâu. Hình ảnh ngoại ở hiện tại hiện lên với dáng vẻ già yếu, như “ngọn gió bấc cuối mùa”. Chai dầu gió luôn theo bên ngoại vừa là vật dụng quen thuộc của tuổi già, vừa là biểu tượng cho một đời lam lũ, chịu đựng bao nắng mưa. Ngoại không còn đủ sức quét lá mỗi sáng, nhưng vẫn mang trong mình những đau nhức âm thầm của thời gian. Qua đó, truyện gợi lên nỗi cô đơn của người già, những con người dần bị bỏ lại phía sau trong dòng chảy vội vã của cuộc sống. Cao trào cảm xúc của truyện tập trung ở hình ảnh “mùi của ngoại”. Đó không chỉ là mùi dầu gió, mà còn là mùi mồ hôi, mùi nắng, mùi gian nhà mái thấp, mùi sương đồng thấm vào áo nâu. “Mùi” ở đây đã vượt khỏi cảm giác khứu giác thông thường để trở thành ký ức tinh thần, bện chặt vào trái tim và trí nhớ của nhân vật “tôi”. Trong vòng tay ngoại, trong câu nói “Thương quá, thương quá!”, tình yêu thương hiện lên trọn vẹn, giản dị mà sâu sắc, khiến người đọc không khỏi nghẹn ngào. Truyện khép lại bằng hình ảnh ngoại đứng nơi ô cửa trông theo cháu. Khoảnh khắc ấy, nhân vật “tôi” nhận ra một chân lý xót xa: không có nỗi cô đơn nào lớn hơn nỗi cô đơn của người già. Mùi của ngoại bất chợt len lỏi trong tâm thức, khiến bước chân rời đi trở nên nặng nề hơn. Đó là giây phút nhận thức, khi con người hiểu rằng yêu thương cần được gìn giữ khi còn có thể. “Mùi của ngoại” không chỉ là một câu chuyện về ký ức cá nhân, mà còn là lời nhắc nhở giàu tính nhân văn về tình thân và trách nhiệm yêu thương. Bằng giọng văn trữ tình, giàu cảm giác và hình ảnh, Trần Văn Thiên đã khắc họa thành công vẻ đẹp thầm lặng của tình bà cháu, đồng thời gợi lên nỗi xót xa trước sự cô đơn của tuổi già. Truyện để lại dư âm sâu lắng, khiến người đọc chậm lại, lắng nghe và trân trọng hơn những yêu thương bình dị đang hiện hữu trong đời sống.
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #muicuangoai #tranvanthien #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
