MỞ CỬA BAN MAI, THỨC DẬY NIỀM HY VỌNG TRONG “NGƯỜI MỞ CỬA BUỔI SÁNG” CỦA NGUYỄN QUANG THIỀU
Có một người gọi cửa
Giọng vang từ mù sương
Và một người kiếp trước
Đứng như cây bên đường
Một con chim cất tiếng
Trong vòm họ hàng cây
Một bông hoa chợt sáng
Hồ ban mai đắng đầy
Ngày cuối của mùa đông
Đã lên đường rất sớm
Gió lật trên cánh đồng
Dải khói mờ tháng Chạp
Và một người mở cửa
Cười trong hoa góc vườn
Ngôi nhà vừa nhóm lửa
Mùa đã về reo vang
(Người mở cửa buổi sáng, in trong Nhật ký người xem đồng hồ,
Nguyễn Quang Thiều, NXB Hội Nhà văn, 2023, tr.57) Đôi khi có những buổi sáng đến rất khẽ, không ồn ào, không rực rỡ, chỉ là một làn sương mỏng, một tiếng chim cất lên trong vòm cây, hay một cánh cửa vừa mở ra để đón ánh sáng đầu ngày. Nhưng chính trong những khoảnh khắc tưởng như bình thường ấy, tâm hồn con người lại bỗng được đánh thức, được sưởi ấm bởi niềm tin và hy vọng. Bài thơ “Người mở cửa buổi sáng” của Nguyễn Quang Thiều là một khúc trữ tình dịu dàng như thế: một bức tranh ban mai cuối đông đầu xuân, nơi thiên nhiên và con người gặp nhau trong sự hồi sinh lặng lẽ, để từ đó gợi lên vẻ đẹp sâu xa của những phút giây thức tỉnh trong đời sống. Nguyễn Quang Thiều là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam đương đại. Thơ ông thường mang giọng điệu trầm lắng, giàu chất suy tưởng, kết hợp giữa hình ảnh đời thường và chiều sâu triết lý về con người, thời gian, ký ức. Với ngôn ngữ giản dị mà gợi nhiều tầng ý nghĩa, Nguyễn Quang Thiều luôn khiến người đọc nhận ra vẻ đẹp ẩn sâu trong những điều nhỏ bé nhất của cuộc sống. Bài thơ “Người mở cửa buổi sáng”, in trong tập Nhật ký người xem đồng hồ, là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách ấy. Qua hình ảnh buổi sớm giao mùa và hành động mở cửa đón ngày mới, bài thơ không chỉ描 vẽ sự chuyển động của thiên nhiên mà còn gửi gắm thông điệp về sự thức dậy của tâm hồn, về niềm tin và hy vọng luôn reo vang trong cuộc đời. Trước hết, bài thơ mở ra bằng một không gian mờ ảo, nơi con người bước ra từ sương khói của ký ức:
“Có một người gọi cửa
Giọng vang từ mù sương
Và một người kiếp trước
Đứng như cây bên đường”
Chỉ bốn câu thơ, Nguyễn Quang Thiều đã tạo nên một cảm giác rất lạ: buổi sáng không chỉ bắt đầu bằng ánh sáng, mà bắt đầu bằng một tiếng gọi. Tiếng gọi ấy “vang từ mù sương”, vừa xa xăm vừa gần gũi, như vọng lên từ quá khứ, từ những miền ký ức sâu thẳm. Đặc biệt, hình ảnh “một người kiếp trước” khiến buổi sáng mang chiều kích triết lý: con người hôm nay dường như luôn mang theo bóng dáng của chính mình trong những ngày đã qua. Dáng đứng “như cây bên đường” gợi sự lặng im, bền bỉ, như một chứng nhân của thời gian. Buổi sáng vì thế không chỉ là khoảnh khắc của hiện tại, mà còn là điểm giao nhau giữa đời sống và hồi ức. Sang khổ thơ thứ hai, thiên nhiên bắt đầu cất tiếng, mở ra sự sống trong trẻo của ban mai:
“Một con chim cất tiếng
Trong vòm họ hàng cây
Một bông hoa chợt sáng
Hồ ban mai đắng đầy”
Nếu ở khổ đầu, buổi sáng đến bằng tiếng gọi cửa mơ hồ, thì ở đây, buổi sáng đến bằng âm thanh của sự sống. Tiếng chim vang lên trong “vòm họ hàng cây”, cách gọi rất Nguyễn Quang Thiều: cây cối không còn vô tri mà trở thành một cộng đồng thân thuộc, gần gũi như ruột thịt. Và rồi “một bông hoa chợt sáng”, chữ “chợt” diễn tả khoảnh khắc bừng lên bất ngờ, như một tia hy vọng. Nhưng ban mai không chỉ có ánh sáng, mà còn “đắng đầy”. Cái “đắng” ấy là dư vị của mùa đông, của những trải nghiệm đời người, của những nỗi buồn sâu kín. Buổi sáng vì vậy vừa trong trẻo, vừa trầm lắng, vừa đẹp, vừa mang theo suy tư. Khổ thơ thứ ba là bước chuyển của thời gian, khi mùa đông rời đi và mùa mới đang tới:
“Ngày cuối của mùa đông
Đã lên đường rất sớm
Gió lật trên cánh đồng
Dải khói mờ tháng Chạp”
Nguyễn Quang Thiều nhân hóa thời gian bằng hình ảnh “ngày cuối của mùa đông” như một kẻ lữ hành “lên đường rất sớm”. Mùa đông không biến mất đột ngột, mà ra đi nhẹ nhàng, lặng lẽ. Trên cánh đồng, gió “lật” lên, như lật sang một trang mới của năm tháng. Và “dải khói mờ tháng Chạp” gợi một không gian rất Việt Nam: tháng Chạp với khói bếp, với hơi lạnh, với cảm giác Tết đang đến gần. Đó là khoảnh khắc giao mùa, khi cái cũ chưa kịp rời xa mà cái mới đã bắt đầu gõ cửa. Đến khổ thơ cuối, bài thơ khép lại bằng hình ảnh đẹp nhất: con người mở cửa buổi sáng, mở cửa cho mùa, cho lửa ấm và cho niềm vui:
“Và một người mở cửa
Cười trong hoa góc vườn
Ngôi nhà vừa nhóm lửa
Mùa đã về reo vang”
Hình ảnh “người mở cửa” chính là trung tâm của bài thơ. Mở cửa không chỉ là hành động vật lý, mà còn là một biểu tượng: mở cửa để đón ánh sáng, mở cửa để đón mùa xuân, mở cửa để đón đời sống trở lại sau những ngày lạnh giá. Nụ cười “trong hoa góc vườn” khiến con người hòa vào thiên nhiên, trở thành một phần của sự hồi sinh. “Ngôi nhà vừa nhóm lửa” gợi hơi ấm gia đình, sự sum vầy, sự sống đang bắt đầu. Và khi “mùa đã về reo vang”, buổi sáng không còn tĩnh lặng nữa, mà tràn đầy âm hưởng rộn ràng của hy vọng. Về nghệ thuật, bài thơ mang phong cách đặc trưng của Nguyễn Quang Thiều: hình ảnh giản dị mà giàu biểu tượng, ngôn ngữ trong trẻo mà sâu triết lý. Bài thơ không kể chuyện, không giải thích, chỉ gợi, nhưng chính sự gợi ấy tạo nên dư vang dài lâu trong lòng người đọc. Buổi sáng trong thơ ông không chỉ là thời gian của thiên nhiên, mà là thời gian của tâm hồn. Có thể nói, “Người mở cửa buổi sáng” không chỉ là bài thơ về một khoảnh khắc ban mai, mà còn là bài thơ về sự thức dậy của con người trước vẻ đẹp đời sống. Giữa những ngày tháng mỏi mệt, đôi khi chỉ cần một tiếng chim, một bông hoa chợt sáng, một cánh cửa mở ra và một nụ cười hiền cũng đủ để ta tin rằng: mùa đông rồi sẽ qua, và mùa mới sẽ về. Bài thơ vì thế giống như một lời nhắc dịu dàng: hãy biết mở cửa mỗi ngày, mở cửa cho ánh sáng, cho yêu thương, và cho những hy vọng vẫn đang reo vang trong cuộc đời.
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #nguoimocuabuoisang #nguyenquangthieu #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtho
