“RƠI XUỐNG BIỂN CẢ” CỦA MA VĂN KHÁNG – GIỮA BIỂN CẢ, CÓ MỘT SỰ SỐNG CHƯA CHỊU TẮT
Tóm lược: Tần một chiến sĩ trên đường làm nhiệm vụ, con tau vận tải mà anh phụ trách gặp phục kích. Tần rơi xuống biển cả. Biển cả nuốt chửng Tần một cách thật thản nhiên. Anh thoáng nghĩ: thế là hết, chào các đồng chí. Nhưng vừa chìm xuống nước độ hai sải tay, anh lại nổi bồng lên, giống như một chuyển động tất yếu, thật là giản dị và hết sức khó hiểu! Không! Đời anh chưa hết. Chết vậy mà khó đấy!
Theo sóng, Tần như cái xác dật dờ trên biển cả.
Ngày thứ mấy rồi, những nỗ lực của anh chỉ có thể dồn vào việc nhìn mặt trời, ngắm con sóng để tìm phương hướng và đưa mình truồi theo chiều sóng đổ. Nhưng buồn thay, chỉ những nỗ lực ấy thôi, chúng cũng đã hút cạn dần nguồn sinh lực ở anh rồi. Bây giờ thì nước mặn đã ngấm qua da thịt anh, xâm nhập vào lục phủ ngũ tạng anh, người anh đang nhão ra, có cảm giác nó sũng nước. Có cảm giác anh sắp hòa tan với biển. Không còn là một thực thể nữa, anh rơi vào trạng thái nửa mơ nửa thức. Bảng lảng xa gần trong anh những ý nghĩ kỳ quặc, những hình ảnh nhòe nhẹt, thực thực hư hư…
Và sau cùng thì có lúc anh nhận ra, có một gương mặt con gái vẫn thi thoảng lại chập chờn hiện về trong óc anh. Cô gái tóc tết đuôi sam, mặc áo xanh, da nâu hồng, rắn rỏi. Cô vẫy tay khi con tàu anh nhổ neo. Còn thuyền trưởng của anh là một ông già xuất thân ngư dân, một con người lý thú. Ông nói: Các chú phải đi biển cả đời mới hiểu biển được. Tất cả các dòng nước của các con sông lớn đều hợp lưu về đây mà không làm nó đầy. Tất cả các dòng nước từ nó chảy ra mà không làm nó vơi. Rồi ông thêm: Thần tình chưa? Ðó là lời của Trang Tử!
[…]
Phiêu du trên vòm trời bát ngát nên có thể nhìn thấy một sớm mai trên bờ biển nọ, dạt vào cùng vỏ sò, vỏ ốc, mai mực là hình xác anh. Mai mực, vỏ ốc, vỏ sò, cụm bèo thì quen quá rồi. Lạ chăng là hình xác anh. Và vì vậy, những người dân ở bờ biển nọ đã kéo đến và họ đưa anh vào một mái lều trên bờ cát, cạnh những con thuyền đang úp mặt để đốt hà. Anh đã chết rồi. Lấy gì ăn mà chẳng chết. Nhưng, người này là ai vậy? Người này là ai đây? Đó là một câu hỏi muôn thuở không thể trả lời ngay và rất có thể là chẳng bao giờ trả lời được. Vì có dấu chứng gì làm căn cứ để trả lời. Con tàu đi vào trong kia rất có thể sẽ gặp trắc trở, không tới đích hoặc có tới đích thì mọi người rồi cũng tản mát vào mớ công việc bận rộn, cấp bách khác. Người này là ai đây? Những vết chai sần trên bàn tay thủy thủ của anh ngâm trong nước đã nhão nát rồi còn đâu nữa. Anh và tên biệt kích người nhái, kẻ bán mình cho bọn xâm lược, thì cũng một cái mặt bợt bạt giữa đám râu tóc rậm cứng vì nước biển thôi!
Nhưng mà thôi, cuộc sống là vậy đấy, có gì mà phải than van. Tần mở mắt lần này, cùng với sự tan biến của ảo ảnh là cơn đói ngấu nghiến bào xé ruột gan. Đói quá, đói như sau một buổi làm việc căng thẳng trên boong tàu. Cơn đói đến đồng thời với sự cơn thức tỉnh của xúc giác. Ngứa ran lên, anh nhận ra khắp chân tay, mình mẩy như được bao bọc bằng một lớp vải rất dày nặng. Anh đưa tay sờ soạng. Trời! Thì ra từ cổ anh trở ra đến hai vai đã bám đầy một lớp rong rêu xanh lè. Ôi! Rêu rong biển cả đã bám vào anh, như bám vào một đồ cổ chìm dưới đáy biển. Anh thấy buồn buồn ở cổ. Một con cua gại gại cái mũi chân sắc nhọn lên da thịt anh. Anh cố nhô người lên trên ngọn sóng. Trên người anh là cả một công ty hải sản: ốc, cua, sò, tôm, hến. Chúng đến kết bạn với anh.
Bảy ngày sau, Tần theo sóng biển dạt vào đất liền. Da mặt bóc đi một lớp. Khắp người, da tróc những mảng lớn. Mắt thụt sâu. Tóc soăn rít. Lớp rong rêu kết một mảng trước ngực vẫn còn bám riết anh như những người bạn đồng hành tự nguyện dâng đời mình cho sự sống của anh.
Đất nước mình với diện tích 329.600 km2, chiếm phần phía đông bán đảo Trung Ấn trải dài trên những 3.260 km dọc theo bờ biển. Đất nước mình là đất nước của biển. Chà! Bài học đầu tiên! Ưu thế đặc hữu ấy, giờ thể hiện ở ngay số phận anh.
(Nguồn: Rơi xuống biển cả – Truyện ngắn của MA VĂN KHÁNG (nhandan.vn) Có những khoảnh khắc con người đứng trước ranh giới mong manh giữa sống và chết, khi sự tồn tại bị ném thẳng vào một không gian rộng lớn, lạnh lùng và vô hạn. Trong khoảnh khắc ấy, con người không còn là trung tâm của vũ trụ mà trở thành một sinh thể nhỏ bé, trôi dạt giữa thiên nhiên khắc nghiệt. Truyện ngắn “Rơi xuống biển cả” của Ma Văn Kháng mở ra từ chính tình huống thử thách ấy. Hình ảnh người chiến sĩ Tần rơi xuống biển không chỉ là một tai nạn chiến tranh, mà còn là điểm khởi đầu cho hành trình đối diện với sự sống, cái chết và ý nghĩa tồn tại của con người giữa biển lớn mênh mông. Ma Văn Kháng là một trong những cây bút tiêu biểu của văn xuôi Việt Nam hiện đại, đặc biệt ở mảng truyện ngắn và tiểu thuyết mang chiều sâu triết lí. Văn chương của ông thường hướng tới việc khám phá con người trong những tình huống thử thách khắc nghiệt, nơi bản năng sinh tồn, ý thức trách nhiệm và giá trị nhân bản được bộc lộ rõ nét. “Rơi xuống biển cả” là một truyện ngắn giàu chất suy tưởng, kết hợp giữa hiện thực chiến tranh và triết lí phương Đông, trong đó biển cả trở thành không gian biểu tượng để nhà văn chiêm nghiệm về đời người. Trước hết, truyện gây ấn tượng mạnh bởi hình ảnh biển cả như một sức mạnh vô cảm và tuyệt đối. Khi Tần rơi xuống biển, biển không dữ dội, không gào thét, mà “nuốt chửng anh một cách thật thản nhiên”. Chính sự thản nhiên ấy mới đáng sợ. Biển không phân biệt anh là chiến sĩ hay kẻ thù, không quan tâm đến lý tưởng, quá khứ hay tương lai của anh. Trước thiên nhiên, con người chỉ là một thực thể nhỏ bé, mong manh, có thể bị xóa dấu vết bất cứ lúc nào. Cảm giác “thế là hết” thoáng qua trong ý nghĩ của Tần cho thấy ranh giới mong manh giữa tồn tại và hư vô. Thế nhưng, điều đặc biệt của truyện không nằm ở cái chết, mà nằm ở sự sống dai dẳng đến khó hiểu. Tần không chết. Anh lại nổi bồng lên, một chuyển động giản dị mà khó lí giải. Sự sống ở đây không được cắt nghĩa bằng khoa học, mà hiện ra như một bản năng nguyên thủy, một mệnh lệnh tự nhiên. Câu nghĩ “Chết vậy mà khó đấy” vừa mang nét hóm hỉnh, vừa chứa đựng triết lí sâu xa, rằng con người không dễ bị hủy diệt, bởi trong họ luôn tồn tại một ý chí bám víu vào sự sống, dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Hành trình trôi dạt của Tần trên biển là hành trình con người dần tan hòa vào thiên nhiên. Nước mặn thấm vào da thịt, thân thể nhão ra, ý thức rơi vào trạng thái nửa mơ nửa thực. Rong rêu, cua, ốc, sò bám đầy trên cơ thể Tần khiến anh giống như một đồ cổ chìm dưới đáy biển. Con người không còn là trung tâm, không còn là chủ thể thống trị, mà trở thành một phần của hệ sinh thái biển cả. Ở đây, Ma Văn Kháng đã xóa nhòa ranh giới giữa con người và tự nhiên, để khẳng định con người chỉ là một sinh thể nhỏ trong vòng tuần hoàn lớn của vũ trụ. Đặc biệt ám ảnh là chi tiết khi Tần dạt vào bờ trong hình hài một xác người vô danh. Những người dân biển đặt câu hỏi “Người này là ai đây”, một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại mang ý nghĩa triết lí sâu sắc. Khi bị tước bỏ tên tuổi, lý lịch và dấu vết quá khứ, con người trở nên vô danh, không khác gì kẻ thù hay đồng đội. Nhà văn đã chạm tới một sự thật đau xót, rằng trong cái nhìn của thế giới, giá trị cá nhân đôi khi mong manh đến mức có thể bị xóa sạch chỉ sau một biến cố. Tuy nhiên, truyện không khép lại trong bi quan. Sự sống quay trở lại với Tần bằng cảm giác đói, một bản năng rất đời thường. Cơn đói kéo anh về với thực tại, với xúc giác, với thân xác. Rong rêu bám vào người anh không còn là dấu hiệu của cái chết, mà trở thành những người bạn đồng hành tự nguyện dâng đời mình cho sự sống của anh. Thiên nhiên từng suýt nuốt chửng con người, nay lại góp phần nuôi dưỡng, giữ anh tồn tại. Đó là nghịch lí giàu ý nghĩa nhân văn. Ở đoạn kết, suy tưởng của Tần về đất nước với đường bờ biển dài mở ra một tầng nghĩa rộng lớn hơn. Biển không chỉ là không gian sinh tồn của cá nhân, mà còn là không gian vận mệnh của dân tộc. Bài học đầu tiên mà Tần nhận ra không phải là tri thức địa lí, mà là nhận thức về mối quan hệ giữa con người và môi trường sống. Sự sống của cá nhân gắn liền với không gian tồn tại của cộng đồng và của đất nước. “Rơi xuống biển cả” không phải là câu chuyện về một chiến công, mà là câu chuyện về một con người đối diện với giới hạn tồn tại của chính mình. Qua hình ảnh Tần trôi dạt giữa biển lớn, Ma Văn Kháng đã gửi gắm một triết lí sâu sắc, con người nhỏ bé trước thiên nhiên, có thể vô danh trước lịch sử, nhưng sự sống và khát vọng tồn tại của con người thì luôn bền bỉ và dai dẳng. Chính điều đó làm nên giá trị nhân văn thầm lặng mà ám ảnh của truyện ngắn này.
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #roixuongbienca #mavankhang #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
