VỀ CHỢ, NHƯNG KHÔNG PHẢI MIỀN ĐẤT HỨA TRONG “BÓNG CỦA THÀNH PHỐ” CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ
Như bao bà mẹ khác, mẹ tiễn con gái về nhà chồng cũng sụt sịt lấy tay áo lau nước mắt. Mọi người xúm lại kêu, gả con về chợ, mắc gì mà khóc. Trong lòng những bà dì bà thím ở quê, về chợ nghĩa là ăn sung mặc sướng, đèn đóm sáng trưng, thiếu thứ chi chỉ cần bước ngay ra cửa là có, “mãn năm móng chân không dính miếng sình”.
Nhưng chỉ bữa sau đám cưới, cô dâu mới đã phải xoắn tay áo hì hụi tát nước, kê cao những vật dụng trong nhà. Sau trận mưa khuya đường sá biến thành sông, nước tràn vào lòng những căn nhà thấp hệt thung lũng, sau mấy bận người ta cơi cao mặt đường chống ngập. Nước mưa và triều cường cứ dùng dằng mãi trên đường không chịu rút. Cô thấy cái cảnh mình xoắn quần lội lò dò đi giữa rác rưởi và nước cống rảnh đen ngòm, có khác gì ở quê những ngày lụt. Thành phố cuối năm, những bữa tiệc nước không mong đợi cứ theo gió chướng mà về.
Nhưng cô dâu mới không vỡ mộng, cái nơi chốn cô vừa trở thành nông dân chính thức không lạ gì sau năm năm trọ học. Cũng có thể cô đã từng hơi thất vọng, vào những ngày đầu khăn gói đến đây. Thấy chợ cũng như cái xóm quê mình, mưa đầu mùa cũng gặp mấy con cá rô ốm ròm vác cái bụng lặc lè trứng lóc qua sân nhà trọ. Chạng vạng ễnh ương, nhắc nheng kêu sầu trời đất. Có bữa dậy thấy rắn nước nằm khoanh tìm hơi ấm trong giày. Đường sá quãng cuối năm thành sông, lút nửa vành bánh xe đạp. Ở cái nơi là chợ, lâu lâu thấy một ông già lùa đàn bò ngang qua, nhiều khu dân cư mới người tới chưa đông, cỏ dại mọc đầy. Cái anh trọ ở đầu dãy, suốt ngày vác trúm đặt lươn quanh quanh mấy mương cống, mà đủ sống.
/…/
Nhưng cư dân xóm chợ nào đã trải qua những tối dài nhàm chán không cách chi làm đầy, những khi khách xa đòi ngồi ở quán cà phê ngắm mấy dòng sông mà thành phố đã quyết liệt giấu chúng sau những dãy phố ken chật, những lần trẻ con níu áo hỏi ba ơi mình đi đây vậy, lúc ấy, mới thấy thành phố vẫn chưa đủ sáng, thứ ánh sáng không đơn giản chỉ là treo thật nhiều đèn màu chớp nháy.
(Trích “Bóng của thành phố” của Nguyễn Ngọc Tư) Trong văn học Việt Nam, có những truyện ngắn không kể một câu chuyện lớn, không có biến cố dữ dội, nhưng vẫn khiến người đọc lặng đi bởi dư âm của nó. Đó là những trang văn viết về đời sống thường nhật, về những giấc mơ bình dị và cả những vỡ lẽ âm thầm khi con người bước ra khỏi miền quê để đi về phía thành phố. “Bóng của thành phố” của Nguyễn Ngọc Tư là một truyện ngắn như thế. Không miêu tả thành phố bằng dáng vẻ hào nhoáng, tác giả lại chọn nhìn thành phố qua “bóng” của nó, nơi ánh sáng không đủ đầy như người ta vẫn tưởng, nơi những phận người vẫn loay hoay trong ngập nước, trong nỗi trống trải và những câu hỏi chưa có lời đáp. Nguyễn Ngọc Tư là cây bút tiêu biểu của văn xuôi đương đại Việt Nam, nổi bật với giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình nhưng thấm thía suy tư. Tác phẩm của chị thường viết về những con người nhỏ bé, những miền quê Nam Bộ và cả những góc khuất của đời sống đô thị. “Bóng của thành phố” không chỉ là câu chuyện về một cô gái theo chồng “về chợ”, mà còn là lát cắt sâu sắc về hành trình con người đi tìm một nơi chốn sáng hơn, để rồi nhận ra thành phố cũng có những khoảng tối riêng, không phải cứ đèn đóm rực rỡ là đủ làm đầy cuộc sống. Trước hết, truyện ngắn mở ra bằng tâm trạng quen thuộc của người mẹ tiễn con gái về nhà chồng. Trong suy nghĩ của những bà dì bà thím ở quê, “về chợ” đồng nghĩa với sung sướng, với cuộc sống văn minh, “mãn năm móng chân không dính miếng sình”. Thành phố hiện lên như một miền đất hứa, nơi người ta tin rằng chỉ cần bước ra cửa là có đủ mọi thứ. Nhưng chính cách nhìn ấy đã đặt nền cho sự đối lập đầy chua xót: giấc mơ thành phố hóa ra không hề trọn vẹn. Ngay sau đám cưới, cô dâu mới đã phải đối diện với một thực tế phũ phàng: thành phố cũng ngập, cũng lụt, cũng bùn nước như quê nhà. Hình ảnh cô “xoắn tay áo hì hụi tát nước”, “lội lò dò đi giữa rác rưởi và nước cống rảnh đen ngòm” đã làm vỡ tan ảo tưởng về sự sạch sẽ, tiện nghi. Thành phố không chỉ có ánh điện và đèn màu, mà còn có những “bữa tiệc nước không mong đợi”, có triều cường, có những căn nhà thấp “hệt thung lũng”. Nguyễn Ngọc Tư đã dùng chính chi tiết đời thường ấy để cho thấy đô thị cũng mong manh, bất lực trước thiên nhiên, và con người nơi đó vẫn phải lam lũ như bao phận người quê. Điều đáng chú ý là cô dâu mới “không vỡ mộng”, bởi thực ra cô đã từng sống trọ học ở đây suốt năm năm. Thành phố trong mắt cô không quá xa lạ, nhưng vẫn luôn mang một cảm giác hụt hẫng. Tác giả miêu tả một “cái nơi là chợ” mà thiên nhiên vẫn len lỏi: cá rô, ễnh ương, rắn nước, những con bò đi ngang, cỏ dại mọc đầy. Những hình ảnh ấy khiến thành phố trở nên nửa quê nửa phố, vừa lạ vừa quen, vừa hiện đại vừa nhếch nhác. Thành phố không tách rời khỏi làng quê như người ta tưởng, mà mang trong mình sự chắp vá, dang dở, như một giấc mơ chưa kịp thành hình đã lộ ra những mảng tối. Đặc biệt, truyện ngắn không dừng ở chuyện ngập nước hay cảnh vật, mà đi sâu vào cái “bóng” tinh thần của thành phố: sự trống trải, nhàm chán, thiếu ánh sáng trong tâm hồn. Nguyễn Ngọc Tư viết về “những tối dài nhàm chán không cách chi làm đầy”, về những vị khách xa muốn “ngồi ở quán cà phê ngắm mấy dòng sông mà thành phố đã quyết liệt giấu chúng sau những dãy phố ken chật”. Thành phố dường như đã đánh mất thiên nhiên, đánh mất những khoảng thở, đánh mất cả sự bình yên. Con người sống giữa phố xá đông đúc mà vẫn cô đơn, vẫn thiếu một thứ ánh sáng khác, không phải ánh sáng vật chất mà là ánh sáng của sự kết nối, của ý nghĩa sống. Câu văn cuối truyện mang ý nghĩa triết lí sâu sắc: “thành phố vẫn chưa đủ sáng, thứ ánh sáng không đơn giản chỉ là treo thật nhiều đèn màu chớp nháy.” Đây chính là thông điệp lớn nhất của tác phẩm. Thành phố có thể rực rỡ, có thể hiện đại, nhưng nếu con người vẫn cảm thấy trống rỗng, nếu thiên nhiên bị che khuất, nếu đời sống tinh thần không được nuôi dưỡng, thì ánh sáng ấy vẫn chỉ là bề ngoài. Nguyễn Ngọc Tư đã khéo léo đặt ra một câu hỏi nhức nhối: phải chăng điều con người cần không phải là sự hào nhoáng, mà là một nơi chốn thật sự “sáng” trong tâm hồn? Về nghệ thuật, truyện ngắn mang đậm phong cách Nguyễn Ngọc Tư: giọng văn chậm rãi, giàu hình ảnh, vừa mộc mạc vừa thấm thía. Tác giả không lên gân phê phán mà chỉ nhẹ nhàng kể, để từ những chi tiết đời thường, người đọc tự cảm nhận được chiều sâu của hiện thực. Hình tượng “bóng của thành phố” vừa cụ thể vừa biểu tượng, gợi lên những khoảng tối vật chất và tinh thần mà đô thị hiện đại đang che giấu. “Bóng của thành phố” không chỉ là câu chuyện về một cô gái “về chợ”, mà còn là bức tranh sâu sắc về đô thị trong thời hiện đại: nơi ánh sáng và bóng tối luôn song hành. Nguyễn Ngọc Tư đã gửi gắm một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà day dứt: thành phố không phải lúc nào cũng là miền đất hứa, và con người không chỉ cần ánh đèn rực rỡ, mà cần một ánh sáng khác, ánh sáng của sự bình yên, của ý nghĩa và sự đủ đầy trong tâm hồn.
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #bongcuathanhpho #nguyenngoctu #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
