SOẠN BÀI: ĐI LẤY MẬT

Hành trình vào rừng U Minh của An, Cò và tía nuôi không chỉ mở ra bức tranh thiên nhiên phương Nam hoang sơ, trù phú mà còn đưa người đọc đến gần hơn với cuộc sống lao động giàu kinh nghiệm của con người nơi đây. Qua đoạn trích “Đi lấy mật” trong tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, các em sẽ được khám phá vẻ đẹp sống động của rừng tràm, tìm hiểu những hiểu biết thú vị về nghề lấy mật ong và cảm nhận tinh thần ham học hỏi, khám phá của nhân vật An. Học văn Cô Diệu Thu gửi đến các em phần soạn bài Ngữ văn 7 theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, với hệ thống câu hỏi và gợi ý trả lời rõ ràng, dễ hiểu, giúp các em nắm vững nội dung và nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm.

Ngữ văn 7, tập 1 · Kết nối tri thức với cuộc sống · Đoàn Giỏi

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

Đoàn Giỏi (1925 – 1989) là nhà văn Việt Nam, quê ở Tiền Giang. Ông thường viết về thiên nhiên, con người và cuộc sống vùng đất Nam Bộ với vốn hiểu biết phong phú, tình yêu thiên nhiên sâu sắc và ngôn ngữ đậm màu sắc địa phương.

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: Trích tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi.

• Thể loại: Tiểu thuyết, đoạn trích mang đặc trưng tự sự.

• Ngôi kể: Ngôi thứ nhất, người kể chuyện là nhân vật An.

• Nhân vật chính: An, Cò và tía nuôi của An.

• Nội dung chính: Kể về chuyến đi lấy mật ong trong rừng U Minh của An cùng tía nuôi và Cò, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp thiên nhiên và con người phương Nam.

3. Tóm tắt văn bản

An theo tía nuôi và Cò vào rừng U Minh để lấy mật ong. Trên đường đi, An được quan sát khung cảnh thiên nhiên phong phú, kì thú của rừng phương Nam và học hỏi kinh nghiệm đi rừng, lấy mật từ tía nuôi, má nuôi và Cò. Qua chuyến đi, An hiểu thêm về cách người dân U Minh dẫn dụ ong rừng làm tổ, đồng thời khám phá vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống lao động nơi đây.

II. TRẢ LỜI CÂU HỎI TRONG SGK

A. TRƯỚC KHI ĐỌC

Câu hỏi (trang 18). Hãy kể tên một số miền quê của Việt Nam mà em từng đến thăm hoặc biết tới qua tác phẩm nghệ thuật (tranh ảnh, phim, thơ văn…). Nơi nào đã để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất?

Trả lời:

Một số miền quê Việt Nam em biết đến qua những tác phẩm nghệ thuật là vùng núi Tây Bắc, phố cổ Hội An, miền Tây Nam Bộ và vịnh Hạ Long. Trong đó, miền Tây Nam Bộ để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất bởi những dòng sông rộng lớn, những cánh rừng xanh ngút ngàn và con người chất phác, thân thiện. Những hình ảnh ấy giúp em thêm yêu vẻ đẹp đa dạng của quê hương, đất nước.

B. ĐỌC VĂN BẢN

Câu 1. Hình dung: Khung cảnh thiên nhiên qua cái nhìn của nhân vật An.

Trả lời:

Qua cái nhìn của An, thiên nhiên rừng U Minh hiện lên yên tĩnh, trong trẻo và mát lành vào buổi sáng. Ánh sáng bình minh lấp lánh trên những bông hoa tràm, không khí mang theo hơi nước sông ngòi và hương thơm của cây cỏ. Tất cả tạo nên bức tranh thiên nhiên hoang sơ, thanh bình và đầy sức sống.

Câu 2. Theo dõi: Chú ý những chi tiết miêu tả ngoại hình và cử chỉ của các nhân vật.

Trả lời:

• Tía nuôi: Mang theo túi, gùi và chà gạc, đi trước mở đường, dùng dao phát những nhánh gai chắn lối. Ông hiện lên là người khỏe mạnh, từng trải và thông thạo việc đi rừng.

• Cò: Đội chiếc thúng lớn, mang theo những vật dụng cần thiết và đi lại nhanh nhẹn, thành thạo trong rừng.

• An: Mang chiếc gùi nhỏ, quan sát cảnh vật xung quanh và cố gắng theo kịp tía nuôi, Cò.

Những chi tiết ấy giúp người đọc hình dung rõ đặc điểm của từng nhân vật và công việc chuẩn bị cho chuyến đi lấy mật.

Câu 3. Theo dõi: Chú ý những suy nghĩ của nhân vật An về tía nuôi, về Cò.

Trả lời:

An nhận thấy tía nuôi là người khỏe mạnh, có nhiều kinh nghiệm và rất tinh tế khi nhận ra mình đã mệt dù không quay lại nhìn. An cũng nhận ra Cò đã quen thuộc với rừng, đi lại nhanh nhẹn và có nhiều hiểu biết hơn mình. Qua đó, người đọc thấy An vừa có sự ngưỡng mộ, vừa có chút tự ái, đồng thời luôn tò mò và muốn học hỏi những điều mới mẻ.

Câu 4. Theo dõi: Cò giảng giải cho An những gì?

Trả lời:

Cò hướng dẫn An cách quan sát để nhận ra ong mật và tìm vị trí ong thường làm tổ. Qua lời giải thích của Cò, An hiểu rằng muốn tìm được ong phải quan sát thật kĩ, chú ý những dấu hiệu trong rừng và tích lũy kinh nghiệm thực tế.

Câu 5. Hình dung: Vẻ đẹp phong phú, sống động của rừng.

Trả lời:

Rừng U Minh hiện lên với nhiều loài cây, loài chim và côn trùng đa dạng. Tiếng chim ríu rít, những cánh chim chao liệng, hương hoa tràm và những chuyển động nhỏ bé trong tán lá làm cho khu rừng trở nên sinh động. Thiên nhiên không chỉ rộng lớn, hùng vĩ mà còn chứa đựng vô vàn điều kì thú, đòi hỏi con người phải quan sát tinh tế mới có thể khám phá hết.

C. SAU KHI ĐỌC

Câu 1 (trang 24). Đoạn trích có những nhân vật nào? Em hãy chỉ ra mối quan hệ giữa các nhân vật đó.

Trả lời:

Đoạn trích có bốn nhân vật chính là An, Cò, tía nuôi và má nuôi của An. Cò là con ruột của tía má, còn An là con nuôi của hai người. Vì vậy, An và Cò sống cùng nhau trong một gia đình, có mối quan hệ gần gũi như anh em.

Câu 2 (trang 24). Nêu cảm nhận về nhân vật tía nuôi của An. Cảm nhận của em dựa trên những chi tiết tiêu biểu nào?

Trả lời:

Tía nuôi của An là người đàn ông khỏe mạnh, từng trải, có nhiều kinh nghiệm đi rừng và giàu tình yêu thương con cái. Khi vào rừng, ông đi trước mở đường, dùng dao phát những nhánh gai chắn lối. Đặc biệt, dù không quay lại nhìn, ông vẫn nhận ra An mệt qua tiếng thở và chủ động bảo mọi người nghỉ ngơi. Những chi tiết ấy cho thấy ông vừa mạnh mẽ, tháo vát, vừa chu đáo, tinh tế và luôn quan tâm đến con.

Câu 3 (trang 24). Cảnh sắc thiên nhiên rừng U Minh được nhà văn tái hiện qua cái nhìn của ai? Em hãy nhận xét khả năng quan sát và cảm nhận về thiên nhiên của nhân vật ấy.

Trả lời:

Cảnh sắc thiên nhiên rừng U Minh được tái hiện qua cái nhìn của nhân vật An. An có khả năng quan sát tinh tế, nhạy bén và giàu cảm xúc. Cậu chú ý đến ánh sáng, hương hoa tràm, tiếng chim, những loài côn trùng nhỏ bé và nhiều dấu hiệu đặc biệt của khu rừng. Qua đó, An hiện lên là một cậu bé ham khám phá, có tâm hồn trong sáng và biết phát hiện vẻ đẹp của thiên nhiên.

Câu 4 (trang 24). Theo em, nhân vật Cò là một cậu bé sinh ra và lớn lên ở đâu? Điều gì khiến em khẳng định như vậy?

Trả lời:

Theo em, Cò sinh ra và lớn lên ở vùng đất rừng phương Nam, gần khu vực rừng U Minh. Cậu có đôi chân khỏe mạnh, quen đi lại trong rừng và hiểu biết về các loài vật cũng như cách tìm ong mật. Những hiểu biết và sự thành thạo ấy cho thấy Cò đã gắn bó lâu dài với môi trường rừng, được trải nghiệm thực tế từ nhỏ.

Câu 5 (trang 24). Nhân vật An đã được nhà văn miêu tả qua những chi tiết nào (ngoại hình, lời nói, hành động, suy nghĩ, cảm xúc, mối quan hệ với các nhân vật khác…)? Em hãy dựa vào một số chi tiết tiêu biểu để khái quát đặc điểm tính cách của nhân vật An.

Trả lời:

Nhân vật An được miêu tả qua lời nói, hành động, suy nghĩ, cảm xúc và mối quan hệ với các nhân vật khác. An mang chiếc gùi nhỏ, đảo mắt tìm ong mật, thích thú trước vẻ đẹp của các loài chim và cảnh vật trong rừng. Cậu thường đặt câu hỏi, suy nghĩ về những điều má nuôi kể và tò mò trước cách người dân U Minh lấy mật. Đôi lúc An tự ái vì chưa hiểu biết nhiều như Cò, nhưng vẫn luôn muốn khám phá và học hỏi.

Qua những chi tiết ấy, An hiện lên là một cậu bé hồn nhiên, nhạy cảm, ham hiểu biết, có khả năng quan sát tinh tế và giàu tình yêu thiên nhiên.

Câu 6 (trang 24). Đọc đoạn trích, em có ấn tượng như thế nào về con người và rừng phương Nam?

Trả lời:

Qua đoạn trích, em ấn tượng với thiên nhiên phương Nam rộng lớn, hoang sơ, trù phú và đầy sức sống. Rừng U Minh có hệ động thực vật phong phú, mang vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa thơ mộng. Con người nơi đây hiện lên khỏe khoắn, chất phác, giàu kinh nghiệm, gần gũi với thiên nhiên và có những hiểu biết quý báu được tích lũy từ cuộc sống lao động. Đoạn trích giúp em thêm yêu vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Nam Bộ.

D. VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC

Câu hỏi (trang 24). Viết đoạn văn khoảng 5 – 7 câu trình bày cảm nhận của em về một chi tiết thú vị trong đoạn trích “Đi lấy mật”.

Trả lời:

Chi tiết khiến em thích thú nhất trong đoạn trích Đi lấy mật là cách người dân U Minh tạo những chiếc kèo để dẫn dụ ong rừng về làm tổ. Thay vì nuôi ong trong những chiếc tổ nhân tạo thông thường, họ dựa vào tập tính của loài ong để lựa chọn vị trí và chuẩn bị nơi làm tổ thích hợp. Cách làm ấy cho thấy sự am hiểu thiên nhiên sâu sắc của người dân nơi đây. Em khâm phục kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ và sự khéo léo của họ trong lao động. Chi tiết này còn giúp em hiểu rằng con người có thể chung sống hài hòa với thiên nhiên khi biết quan sát, tôn trọng quy luật tự nhiên và vận dụng kiến thức vào thực tế.

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung

Đoạn trích khắc họa vẻ đẹp phong phú, hoang sơ của rừng U Minh và những con người phương Nam khỏe khoắn, giàu kinh nghiệm, gắn bó với thiên nhiên. Qua hành trình đi lấy mật, tác phẩm còn thể hiện tinh thần ham học hỏi, khám phá của nhân vật An.

2. Nghệ thuật

• Ngôi kể thứ nhất giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi.

• Miêu tả thiên nhiên sinh động bằng nhiều hình ảnh, âm thanh và màu sắc.

• Kết hợp kể chuyện, miêu tả với những hiểu biết thực tế về thiên nhiên và đời sống lao động.

• Ngôn ngữ mang đậm màu sắc Nam Bộ, góp phần tạo nên nét riêng của tác phẩm.

Thông điệp: Hãy mở rộng hiểu biết bằng cách quan sát, trải nghiệm và học hỏi từ cuộc sống. Đồng thời, mỗi người cần biết trân trọng thiên nhiên, giữ gìn vẻ đẹp của môi trường và những giá trị văn hóa địa phương.