Từ nỗi lo lắng của hai anh em Mên và Mon đến niềm xúc động khi chứng kiến bầy chim chìa vôi non vượt qua thử thách, truyện ngắn “Bầy chim chìa vôi” của Nguyễn Quang Thiều mở ra một thế giới tuổi thơ trong trẻo, giàu lòng trắc ẩn và tình yêu thiên nhiên. Qua hành trình hồi hộp dõi theo sự sống nhỏ bé giữa dòng nước lũ, các em sẽ cảm nhận được vẻ đẹp của tâm hồn trẻ thơ, đồng thời hiểu hơn ý nghĩa của việc yêu thương, bảo vệ và trân trọng mọi sự sống quanh mình. Học văn Cô Diệu Thu gửi đến các em phần soạn bài Ngữ văn 7 theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, với những gợi ý trả lời rõ ràng, dễ hiểu, giúp các em nắm vững nội dung và nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm.

Ngữ văn 7, tập 1 · Kết nối tri thức với cuộc sống

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

Nguyễn Quang Thiều sinh năm 1957, quê ở Hà Nội. Ông là nhà thơ, nhà văn có nhiều sáng tác giàu cảm xúc, đặc biệt là những tác phẩm viết về thiên nhiên, làng quê và thế giới trẻ thơ.

2. Tác phẩm

• Thể loại: Truyện ngắn.

• Xuất xứ: Trích từ tập truyện Bầy chim chìa vôi của Nguyễn Quang Thiều.

• Nhân vật chính: Hai anh em Mên và Mon.

• Ngôi kể: Ngôi thứ ba.

• Phương thức biểu đạt chính: Tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.

3. Tóm tắt văn bản

Vào một đêm mưa lớn, nước sông dâng cao, hai anh em Mên và Mon lo lắng bầy chim chìa vôi non ở bãi cát giữa sông sẽ bị nhấn chìm. Hai anh em quyết định tìm cách ra bãi sông để xem tình hình của bầy chim. Khi bình minh lên, cả hai hồi hộp chứng kiến những chú chim non cố gắng bay lên khỏi mặt nước và cuối cùng đã cất cánh thành công. Chứng kiến sự sống nhỏ bé vượt qua thử thách, hai anh em vô cùng xúc động, trào nước mắt.

II. TRẢ LỜI CÂU HỎI ĐỌC HIỂU

A. Trước khi đọc

Câu hỏi: Hãy chia sẻ một trải nghiệm đẹp của tuổi thơ em. Ghi lại một số từ ngữ diễn tả cảm xúc của em khi nghĩ về trải nghiệm đó.

Trả lời:

Một trải nghiệm đẹp của tuổi thơ em là lần cùng các bạn về quê thả diều trên cánh đồng. Chúng em cùng nhau chạy trên con đường nhỏ, ngắm những cánh diều bay cao giữa bầu trời rộng lớn và kể cho nhau nghe những câu chuyện vui. Mỗi khi nhớ lại kỉ niệm ấy, em cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc, bồi hồi và lưu luyến.

B. Trong khi đọc

Câu 1. Hãy chú ý đến thời gian và địa điểm diễn ra câu chuyện.

Trả lời:

Câu chuyện diễn ra vào một đêm mưa lớn, kéo dài đến sáng hôm sau, tại ngôi nhà của hai anh em Mên và Mon và khu vực bãi cát giữa sông, nơi bầy chim chìa vôi làm tổ.

Câu 2. Theo em, bầy chim chìa vôi có bay được vào bờ không?

Trả lời:

Theo em, bầy chim chìa vôi có thể bay được vào bờ. Dù nước sông dâng cao và bãi cát dần bị ngập, những chú chim non vẫn có bản năng sinh tồn và sẽ cố gắng vỗ cánh để bay lên.

Câu 3. Theo dõi hành động và lời nói của hai anh em Mên và Mon.

Trả lời:

Hai anh em liên tục trò chuyện về tình hình của bầy chim, lo lắng khi nước sông dâng cao và quyết định tìm cách ra bãi sông để quan sát. Những hành động và lời nói ấy cho thấy cả hai đều quan tâm sâu sắc đến sự sống của những chú chim non.

C. Sau khi đọc

Câu 1. Hãy nêu bối cảnh (thời gian, không gian) của câu chuyện “Bầy chim chìa vôi”.

Trả lời:

Câu chuyện diễn ra trong một đêm mưa lớn, kéo dài đến sáng sớm hôm sau. Không gian chính là ngôi nhà của hai anh em Mên và Mon, bến sông và dải cát giữa dòng sông, nơi bầy chim chìa vôi non đang sinh sống. Bối cảnh mưa lớn, nước sông dâng cao tạo nên tình huống căng thẳng, làm nổi bật sự lo lắng của hai anh em.

Câu 2. Trong truyện, hai anh em Mên và Mon đã có những hành động và suy nghĩ gì khi biết bầy chim chìa vôi có nguy cơ bị nước sông cuốn trôi?

Trả lời:

Khi biết nước sông dâng cao, có nguy cơ nhấn chìm bãi cát nơi bầy chim chìa vôi làm tổ, Mên và Mon vô cùng lo lắng. Hai anh em liên tục hỏi han, trao đổi về tình hình của bầy chim và quyết định tìm cách ra bãi sông để quan sát. Những hành động ấy cho thấy hai anh em có lòng yêu thương động vật, biết quan tâm và mong muốn bảo vệ những sinh vật nhỏ bé.

Câu 3. Hãy chỉ ra những chi tiết miêu tả suy nghĩ, cảm xúc của hai anh em Mon và Mên ở phần đầu truyện. Những chi tiết đó cho thấy hai nhân vật có đặc điểm gì?

Trả lời:

Những chi tiết hai anh em liên tục trò chuyện về bầy chim, lo lắng khi nước sông dâng lên và băn khoăn về khả năng sống sót của những chú chim non cho thấy cả hai đều hồi hộp, bất an và quan tâm sâu sắc đến sự an toàn của bầy chim.

Qua đó, Mên và Mon hiện lên là những đứa trẻ hồn nhiên, giàu tình cảm, có lòng trắc ẩn và biết yêu thương các loài vật.

Câu 4. Phân tích tác dụng của một số chi tiết miêu tả bầy chim chìa vôi trong đoạn cuối truyện.

Trả lời:

Những chi tiết miêu tả bầy chim non chập chững vỗ cánh, chao nghiêng trên mặt nước rồi cố gắng bay lên bờ đã tái hiện sinh động khoảnh khắc sinh tồn đầy căng thẳng và xúc động. Hình ảnh những chú chim nhỏ bé nhưng kiên cường làm nổi bật sức sống mãnh liệt của thiên nhiên. Đồng thời, những chi tiết ấy cũng thể hiện sự tinh tế trong quan sát và tình yêu thiên nhiên của tác giả.

Câu 5. Theo em, vì sao ở phần cuối truyện, Mên và Mon lại khóc?

Trả lời:

Mên và Mon khóc vì quá xúc động và hạnh phúc khi chứng kiến bầy chim chìa vôi non vượt qua nguy hiểm, thực hiện thành công chuyến bay đầu tiên trong đời. Những giọt nước mắt ấy thể hiện niềm vui, sự nhẹ nhõm sau những giờ phút lo lắng, đồng thời cho thấy hai anh em có tâm hồn nhạy cảm, giàu lòng yêu thương và biết trân trọng sự sống.

Câu 6. Em có nhận xét gì về tính cách của hai nhân vật Mên và Mon?

Trả lời:

Mên và Mon đều là những đứa trẻ hồn nhiên, giàu tình cảm và có lòng yêu thiên nhiên. Mon thể hiện sự lo lắng một cách trực tiếp qua những câu hỏi và mong muốn cứu giúp bầy chim. Mên có vẻ chững chạc hơn, biết suy nghĩ và cùng em tìm cách ứng phó với tình huống. Dù có những nét tính cách khác nhau, cả hai đều có tấm lòng nhân hậu, biết quan tâm đến sự sống của những sinh vật nhỏ bé.

Câu 7. Trong đoạn kết của truyện, Mên và Mon hình như không hiểu rõ vì sao mình lại khóc. Em hãy giúp các nhân vật lí giải điều đó.

Trả lời:

Mên và Mon khóc vì xúc động trước khoảnh khắc bầy chim chìa vôi non vượt qua nguy hiểm và bay lên bầu trời. Sau những giờ phút hồi hộp, lo lắng, hai anh em được chứng kiến một điều kì diệu của sự sống. Nước mắt của các nhân vật là sự hòa quyện giữa niềm vui, sự nhẹ nhõm và lòng yêu thương thiên nhiên. Qua đó, tác giả cho thấy những tâm hồn trẻ thơ tuy hồn nhiên nhưng rất nhạy cảm trước sự sống quanh mình.

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung

Truyện ca ngợi tình yêu thiên nhiên, lòng nhân hậu và sự trân trọng sự sống của trẻ thơ. Qua hành trình lo lắng rồi vỡ òa hạnh phúc khi chứng kiến bầy chim non bay lên, tác phẩm giúp người đọc nhận ra vẻ đẹp của lòng trắc ẩn và những rung động trong sáng trước thế giới tự nhiên.

2. Nghệ thuật

• Cốt truyện giản dị nhưng giàu sức gợi, tạo được tình huống hồi hộp và xúc động.

• Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế qua lời nói, hành động và cảm xúc.

• Ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh.

• Kết hợp hài hòa giữa kể chuyện và miêu tả, làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên và tâm hồn trẻ thơ.

Thông điệp: Hãy biết yêu thương, bảo vệ thiên nhiên và trân trọng mọi sự sống, bởi ngay cả những sinh vật nhỏ bé cũng có hành trình sống đáng quý của riêng mình.