MỘT BỮA PHỞ HÀ NỘI, MỘT ĐỜI CHA TẢO TẦN TRONG TRUYỆN NGẮN “BÁT PHỞ” CỦA PHONG ĐIỆP
(Lược trích một phần: Nhân vật “tôi” đi ăn phở tại một quán phở khá ngon, có tiếng ở Hà Nội. Tôi tình cờ được chứng kiến câu chuyện của hai người cha đang đưa hai cậu con trai từ quê lên Hà Nội thi Đại học. Hai người bố sau khi đã trao đổi với nhau mất vài phút, họ cùng bước vào quán phở chỗ tôi đang ngồi và chỉ gọi hai bát phở).
Thằng nhỏ chạy bàn vo cái khăn trong tay, tần ngần nhìn bốn người, ý chừng như muốn hỏi:“Sao bốn người mà chỉ có hai bát?” Nó chạy ra chỗ ông chủ quán, chỏng lỏn: “Hai bò!”
… Trong tích tắc, hai bát phở sóng sánh được bê ra, đặt trịnh trọng trên bàn. “Chúng mày ăn đi”- Một trong hai người cha lên tiếng. Đoạn hai ông kéo xích cái ghế ra ngoài một chút, thì thầm nói chuyện với nhau. Đại loại ba cái chuyện mùa màng, bò đẻ, vải thiều sụt giá… Rồi tới nữa là chuyện phòng trọ trên này sao đắt chi mà đắt. (…).
Trong khi ấy, hai cậu con vẫn cặm cụi ngồi với bát phở của mình. Chúng không nói gì. Không cả dám khen một câu đại loại: “phở ở đây ngon quả”. Hàng phở này ngon thật.(…). Nhưng vì sao chúng không hồ hởi mà thổi ra một câu như thế?
Và tôi, không kìm nén được mình, cứ hướng sang phía bốn con người ấy. Bốn con người ngồi lặng một góc giữa cái quán ồn ã. Người cha sẽ đợi những đứa con của mình ăn đến tận thìa nước cuối cùng, rồi lẳng lặng moi cái ví bằng vải bông chần mầu lam, cất trong ngực áo ra. Ông sẽ phải đếm một lúc cho những tờ hai nghìn, năm nghìn, mười nghìn để sao cho đủ ba mươi nghìn đồng, trả cho hai bát phở…
Hai cậu con trai lặng lẽ bên những người cha. Chúng nhìn những đồng tiền đi ra khỏi ví của cha. Trên gương mặt chúng hiển hiện rõ ràng nỗi âu lo, mỏi mệt. Những kì thi, những nẻo đường ngổn ngang phía trước… Hôm nay, chúng nợ cha ba mươi nghìn đồng. Cuộc đời này, chúng nợ những người cha hơn thế nhiều …
(Theo Phong Điệp, Văn học và Tuổi trẻ số tháng 5 (430-431) năm 2019, NXB Giáo dục Việt Nam, trang 61-63)
Chú thích:
Nhà văn Phong Điệp tên thật là Phạm Thị Phong Điệp, sinh năm 1976 tại Nam Định. Truyện của Phong Điệp thường ít cảm xúc lai láng nghệ sĩ, mà tràn trề những câu văn miêu tả của người quan sát khách quan, nhẹ nhõm, dửng dưng nhưng lôi cuốn người đọc đến tận câu kết cuối cùng. Có những khoảnh khắc trong đời sống tưởng nhỏ bé đến mức có thể lướt qua trong chớp mắt, nhưng lại đủ sức khiến lòng người chùng xuống bởi chiều sâu của nó. Một bát phở giữa Hà Nội ồn ã, vài đồng tiền lẻ được đếm chậm rãi trong chiếc ví vải cũ, một ánh mắt lặng thầm của người cha… tất cả bỗng trở thành câu chuyện lớn về yêu thương và hi sinh. Truyện ngắn “Bát phở” của nhà văn Phong Điệp là một tác phẩm như thế. Không cần biến cố dữ dội, chỉ bằng một lát cắt rất đời thường, truyện đã gợi lên dư âm thấm thía về tình phụ tử và món nợ ân tình mà con cái cả đời không thể trả hết. Phong Điệp là cây bút văn xuôi đương đại có giọng kể đặc biệt: nhẹ nhõm, khách quan, không bi lụy, nhưng càng đọc càng thấm. Truyện của chị thường không đẩy cảm xúc lên cao trào, mà để những chi tiết đời thường tự cất tiếng nói. “Bát phở” không phải câu chuyện lớn lao, nhưng lại chứa đựng một thông điệp sâu sắc về tình phụ tử: tình yêu của cha đôi khi không nằm ở lời nói, mà nằm trong từng đồng tiền chắt chiu, từng bát phở đặt trước mặt con, và trong những hi sinh lặng thầm đến nhói lòng. Trước hết, truyện mở ra bằng một tình huống giản dị mà giàu sức gợi: nhân vật “tôi” đi ăn phở và tình cờ chứng kiến hai người cha đưa con từ quê lên Hà Nội thi Đại học. Giữa quán phở đông đúc, chi tiết khiến người đọc bỗng khựng lại là: “Bốn người mà chỉ gọi hai bát.” Một câu hỏi ngây ngô của cậu chạy bàn: “Sao bốn người mà chỉ có hai bát?” đã chạm thẳng vào sự thật đời sống. Đằng sau hai bát phở ấy là cái nghèo, là sự tằn tiện, là cả một nỗi lo cơm áo gạo tiền của những người cha quê mùa bước chân lên thành phố. Hình ảnh hai người cha hiện lên không qua những lời giới thiệu dài dòng, mà qua hành động rất nhỏ: họ nhường phần ăn cho con, còn mình thì kéo ghế ra ngoài, thì thầm nói chuyện mùa màng, bò đẻ, vải thiều sụt giá… Những câu chuyện tưởng vụn vặt ấy lại chính là cả cuộc đời lam lũ của họ. Trong khi con sắp bước vào kì thi quan trọng, người cha vẫn không thoát khỏi nỗi lo mưu sinh. Hà Nội hoa lệ bỗng trở thành nơi người ta phải đong đếm từng đồng, từng bữa ăn, từng giấc mơ đổi đời. Đặc biệt ám ảnh là chi tiết người cha “lẳng lặng moi cái ví bằng vải bông chần màu lam… đếm một lúc cho những tờ hai nghìn, năm nghìn, mười nghìn… để đủ ba mươi nghìn đồng”. Không có lời than vãn, không có tiếng thở dài, nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại khiến người đọc nhói lòng. Ba mươi nghìn đồng ở thành phố có thể chỉ là một bữa ăn bình thường, nhưng với những người cha ấy, đó là mồ hôi của ruộng đồng, là sự chắt chiu của cả một đời tảo tần. Tình yêu của cha không rực rỡ, mà âm thầm như chiếc ví vải cũ, như những đồng tiền nhàu nát, như dáng ngồi lặng lẽ đợi con ăn đến thìa nước cuối cùng. Song song với sự hi sinh của cha là sự im lặng đầy day dứt của những đứa con. Hai cậu con trai “cặm cụi” ăn phở, không dám khen một câu “phở ở đây ngon quá”. Sự im lặng ấy không phải vô cảm, mà là sự thấu hiểu. Các em hiểu rằng bát phở này không chỉ là món ăn, mà là gánh nặng cha đang mang trên vai. Hình ảnh “chúng nhìn những đồng tiền đi ra khỏi ví của cha” gợi lên một nỗi xót xa sâu sắc: con cái lớn lên trong tình thương, nhưng cũng lớn lên trong món nợ ân tình không thể đo đếm. Chính vì thế, bát phở trong truyện không còn là một món ăn đơn thuần, mà trở thành một biểu tượng. Nó tượng trưng cho tình cha nghèo mà sâu nặng, cho giấc mơ học hành của những đứa trẻ quê, cho hành trình bước ra khỏi làng xóm để đi về phía tương lai. Và hơn hết, nó là biểu tượng của món nợ đời con: “Hôm nay, chúng nợ cha ba mươi nghìn đồng. Cuộc đời này, chúng nợ những người cha hơn thế nhiều…” Câu văn kết thúc truyện như một tiếng ngân dài, khiến người đọc bỗng lặng đi trong suy ngẫm. Bởi món nợ lớn nhất của đời người không phải tiền bạc, mà là ân tình cha mẹ, thứ không bao giờ có thể trả đủ. Về nghệ thuật, truyện ngắn mang đậm phong cách Phong Điệp: giọng kể chậm rãi, khách quan, không tô đậm bi kịch, nhưng lại tạo nên sức ám ảnh sâu xa. Những chi tiết nhỏ như hai bát phở, chiếc ví vải, những tờ tiền lẻ… đã đủ làm hiện lên cả một bức tranh đời sống: nơi tình yêu thương đôi khi nằm trong sự thiếu thốn, trong hi sinh lặng thầm, trong ánh mắt lo âu của những người cha dành cho con trước ngưỡng cửa cuộc đời. “Bát phở” không chỉ là câu chuyện về một bữa ăn ở Hà Nội, mà còn là câu chuyện về tình phụ tử Việt Nam: mộc mạc, lặng lẽ, nhưng sâu nặng đến vô cùng. Truyện khép lại, nhưng dư âm vẫn còn mãi, nhắc nhở mỗi chúng ta phải biết trân trọng hơn những hi sinh âm thầm của cha mẹ. Bởi trong cuộc đời này, có những món nợ không thể trả bằng tiền, chỉ có thể trả bằng sự yêu thương, thấu hiểu và sống xứng đáng với những gì cha đã lặng lẽ dành cho mình.
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #batpho #phongdiep #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
