MỘT HÌNH ẢNH LẶP LẠI NHIỀU LẦN CÓ TÁC DỤNG GÌ?
Soi chiếu vào dòng chảy văn học, không phải ngẫu nhiên mà một hình ảnh lại được nhà văn, nhà thơ lặp đi lặp lại nhiều lần trong cùng một tác phẩm. Nếu ở ngôn ngữ đời thường, sự lặp lại có thể gây nhàm chán, thì trong nghệ thuật, đó lại là một thủ pháp có chủ ý, mang giá trị thẩm mỹ và tư tưởng sâu sắc. Một hình ảnh được lặp lại đúng chỗ, đúng mức sẽ trở thành điểm tựa cảm xúc, trục tư tưởng, thậm chí là “linh hồn” của tác phẩm. Trước hết, hình ảnh lặp lại có tác dụng nhấn mạnh nội dung tư tưởng, chủ đề trung tâm của tác phẩm. Khi một hình ảnh xuất hiện nhiều lần, nó buộc người đọc phải chú ý, phải suy ngẫm, từ đó nhận ra điều mà tác giả muốn gửi gắm. Chẳng hạn, trong thơ Bích Khê, hình ảnh mưa được lặp đi lặp lại không chỉ để tả cảnh, mà nhằm khắc sâu nỗi buồn hoài cảm, cô đơn của cái tôi trữ tình. Nhờ sự lặp lại ấy, cảm xúc không bị tản mạn mà được quy tụ, cô đọng quanh một trục ý nghĩa. Bên cạnh đó, hình ảnh lặp lại còn góp phần tạo nên tính biểu tượng cho tác phẩm. Khi vượt ra khỏi ý nghĩa tả thực ban đầu, hình ảnh được lặp nhiều lần sẽ dần mang sức nặng biểu trưng. Nó không còn là sự vật cụ thể, mà trở thành biểu hiện cho một trạng thái tinh thần, một giá trị tư tưởng hoặc một ám ảnh nghệ thuật. Ví dụ, trong thơ Huy Cận, hình ảnh con thuyền, dòng sông lặp lại nhiều lần đã trở thành biểu tượng cho kiếp người nhỏ bé, cô đơn trước vũ trụ rộng lớn. Một tác dụng quan trọng khác là tạo nhịp điệu và âm hưởng cho tác phẩm, đặc biệt trong thơ. Sự lặp lại của hình ảnh thường đi kèm với lặp cấu trúc, lặp từ ngữ, từ đó hình thành nhịp điệu riêng, giúp cảm xúc được ngân vang và lan tỏa. Những hình ảnh lặp ấy giống như điệp khúc trong một bản nhạc, khiến bài thơ có độ ám ảnh và dư vang lâu bền trong lòng người đọc. Không chỉ vậy, hình ảnh lặp lại còn giúp kết nối các phần của tác phẩm thành một chỉnh thể thống nhất. Trong nhiều trường hợp, hình ảnh xuất hiện ở đầu và cuối tác phẩm đóng vai trò “vòng tròn nghệ thuật”, tạo cảm giác khép kín, trọn vẹn. Sự trở lại của hình ảnh quen thuộc ở đoạn kết thường mang ý nghĩa sâu sắc hơn, bởi nó đã được bồi đắp thêm tầng nghĩa qua hành trình cảm xúc của tác phẩm. Đặc biệt, hình ảnh lặp lại còn là phương tiện để nhà văn, nhà thơ thể hiện sự vận động của cảm xúc và nhận thức. Tuy hình ảnh có thể giống nhau về hình thức, nhưng mỗi lần xuất hiện lại mang một sắc thái mới, phản ánh sự thay đổi trong tâm trạng nhân vật trữ tình hoặc trong cách nhìn cuộc sống. Chính sự “lặp mà không trùng” ấy làm nên chiều sâu nghệ thuật và khả năng gợi mở vô tận của văn chương. Tuy nhiên, cần thấy rằng, hình ảnh lặp lại chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng có chủ ý và tiết chế. Nếu lặp lại một cách máy móc, thiếu sáng tạo, hình ảnh sẽ trở nên nặng nề, phản tác dụng thẩm mỹ. Bởi vậy, sự lặp lại trong văn học không phải là sự sao chép đơn thuần, mà là sự lặp có biến hóa, có chiều sâu tư tưởng và cảm xúc. Có thể khẳng định, một hình ảnh được lặp lại nhiều lần trong tác phẩm văn học không chỉ để làm đẹp câu chữ, mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc thể hiện chủ đề, xây dựng biểu tượng, tạo nhịp điệu và chiều sâu tư tưởng. Nhờ thủ pháp ấy, tác phẩm không chỉ được đọc bằng mắt, mà còn được cảm bằng tâm hồn, để rồi hình ảnh ấy ở lại rất lâu trong ký ức người đọc như một dấu ấn nghệ thuật khó phai.
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
