“NHỮNG NGÀY MỚI” CỦA THẠCH LAM – KHI CON NGƯỜI TÌM LẠI MÌNH TRONG NHỮNG NGÀY MỚI
Cánh đồng lúa chín lóe vàng dưới mặt trời buổi trưa. Từng chỗ, ở thửa ruộng nào đã gặt rồi, gốc rạ lấp lánh như dát bạc. Phía xa, làng mạc ở chân trời rung động trong ánh nắng.
Tân nằm trên thảm cỏ, nhìn lên. Qua khe lá lung lay, chàng thấy trời xanh trong và mát. Mùi cỏ và mùi lúa thơm bốc lên xung quanh, Tân cảm thấy cái sung sướng của một người làm xong công việc. Chàng thấy vui vẻ, một mối tình nảy nở giữa tâm hồn Tân với những người thợ gặt giản dị và mộc mạc chung quanh chàng.
Họ làm việc xong cũng vui vẻ, sung sướng tuy những lúa gặt không phải là của họ. Tân cũng vậy, chàng biết rằng những bó lúa kia đem bán đi thì có lẽ không đủ tiền trả công người làm. Song những bông lúa ấy đối với Tân quý lắm và như có một ý nghĩa thiêng liêng, đấy là kết quả của cả một năm làm lụng khó nhọc và vất vả.
Tân nhìn xuống đồi, ngắm nghía những dải mây trắng lững thững ở phía xa. Từ khi trở về quê, chàng quen nhìn xét những đám mây mà trước kia ở tỉnh chàng không bao giờ để ý đến. Tân nhớ lại tất cả quãng đời niên thiếu của mình đã qua ở tỉnh thành. Ngay từ khi còn nhỏ tuổi, cha mẹ chàng đã gởi chàng ở nhà ông chú làm việc trên Hà Nội. Nhà chàng cũng không lấy gì làm giàu có, nhưng cũng vào bậc nhất nhì trong làng. Quanh năm cày cấy mươi mẫu ruộng ở ven đồi và chăm bón mấy nương chè, sắn, cũng thừa đủ chi dụng trong nhà.
Cũng như tất cả những nhà giàu khác ở trong làng, cái hy vọng của cha mẹ Tân là cho chàng đi học để trở nên thầy thông hay thầy ký… Mà lúc bấy giờ, chí nguyện của Tân cũng chỉ có thế, chàng hết sức chăm học nên năm mười tám tuổi đã đạt được cái hy vọng của gia đình.
Tân mỉm cười khi nghĩ đến cái tâm trạng của mình lúc mới đi làm; nghĩ đến cái anh chàng lúc nào cũng ăn bận chải chuốt như một cô gái, lúc nào cũng nghĩ đến cái quan trọng của mình. Hình như mỗi cử chỉ của thầy ký trẻ tuổi đều có ảnh hưởng đến mọi người.
Khi có nạn kinh tế, chàng mất việc. Cái chán nản của Tân và của cha mẹ chàng lúc bấy giờ thực đến cực điểm. Cha chàng buồn rầu từ trần. Còn chàng cứ lang thang ở Hà Nội mấy tháng trời, sống cái đời vất vưởng của anh thất nghiệp. Chàng đã biết cái thất vọng của những lúc đợi chờ, cái khổ sở của những đêm không có chỗ trọ, vì trong lúc ấy ở nhà quê có mình bà mẹ trông nom ruộng nương không xuể, và giá thóc hơn, nên không có tiền gửi cho chàng.
Nhưng một hôm rét mướt, một ý nghĩ bỗng nảy ra trong trí, nếu ở đây không đủ sống, tại sao không trở về quê sống cái đời giản dị của người làm ruộng?
Thế là hôm sau, Tân xách khăn gói về. Rồi từ đấy chàng hoàn toàn là một người nhà quê dễ dãi. Mới đầu Tân cũng thấy nhiều sự thiếu thốn khổ sở. Nhưng dần dần chàng nghiệm ra rằng những cái thiếu thốn đó, không phải là những cái cần dùng cho cuộc đời, mà là những cái thừa. Sự cần dùng là ăn với mặc, chàng đã có đủ. Dần dần chàng mới thấy cái đời chàng sống trước ở tỉnh thành là một cuộc đời phức tạp và vô vị, không có nghĩa lý gì. Chỉ việc có ăn ở theo mọi người, nghĩ ngợi theo mọi người, và đi tìm cái vui chốc lát trong những cuộc hành lạc để mua lấy cái chán nản về sau.
Tân tiếc hồi thủa nhỏ không sống ở thôn quê để được gần gũi với cảnh vật. Chàng thích sống bên cạnh những người nhà quê chất phác và mộc mạc. Bấy giờ chàng mới biết đến trời đất, đến thời tiết, đến sự thay đổi của mùa nọ sang mùa kia. Một cơn gió hay một cái mầm cỏ non, đối với chàng đều có ý nghĩa riêng.
Tân không dửng dưng như trước với những cái chung quanh mình. Tâm hồn chàng có liên lạc và rung động cùng với cảnh vật. Chàng có cái cảm giác rằng mình sống…
Buổi chiều, thửa ruộng của Tân đã gặt xong. Cả một cánh đồng chỉ còn trơ cuống rạ. Bọn thợ gặt đều thu xếp liềm hái để trở về. Trên con đường vào làng, các lực điền gánh những gánh lúa vàng nặng trĩu. Mặt trời đã xế phía bên kia đồi. Ở dưới thung lũng, sương mù lạnh trắng xóa lan ra lẫn với làn khói tỏa ở xung quanh các làng. Cỏ bên đường đi đã ướt. “Về phía xa, có ngọn lửa của ai đốt trên sườn rặng núi mờ ở chân trời. Tân với bọn thợ bước đều trở về nhà, ai nấy yên lặng không nói gì, như cùng kính trọng cái thời khắc của một ngày tàn. Trong cái thời khắc này, Tân như thấy cảnh vật đều có một tâm hồn, mà lớp sương mù kia là tâm hồn của đất màu, đã nuôi hạt thóc cần cho sự sống của loài người.
Khi vào đến con đường khuất khúc trong làng, trời nhá nhem tối. Qua hàng rào cây, Tân thấy lấp lánh đèn ở sân các nhà, tiếng néo đập lúa trên cối đá, tiếng hạt thóc bắn vào nia cót như mưa rào. Đâu đâu cũng thấy tiếng cười nói vui vẻ, cảnh đêm trong làng thôn quê vẫn yên lặng âm thầm thì chiều nay hoạt động vô cùng. Mùi lúa thơm vương lại trong các bụi cây hòa lẫn với mùi đầm ấm của phân cỏ, bốc lên khắp cả.
Về đến sân nhà, mọi người ăn xong lại bắt đầu làm việc. Đàn bà vừa đập lúa vừa hát, còn bọn thợ hái ngồi quây quần bên chiếc đèn con nói chuyện. Ai cũng cười đùa tự nhiên. Họ đã tận tâm làm việc suốt ngày. Những lượm lúa vàng sẫm đem đến cho họ cái vui của ngày được mùa, cái hình ảnh của sự no ấm trong đời.
Tân thấy mình cũng sung sướng như họ, chàng thấy tấm lòng mình rộng rãi ra, tâm hồn thân thiết, và yêu mến với cả mọi người.
Sau khi hẹn thưởng cho bọn thợ nồi cơm nếp mới, Tân bước ra ngõ, nhìn xuống dưới đồi. Trên trời, ngàn sao lấp lánh. Gió dưới ruộng đưa lên mùi rạ ướt và hơi sương lạnh. Cả một vùng đêm rộng rãi và bình tĩnh trên cánh đồng yên lặng.
Tân chợt thấy ở chân phía trời xa, cái khoảng ánh sáng mờ của tỉnh thành Hà Nội…
Chàng sung sướng nghĩ đến những ngày đầy đủ của mình ở chốn thôn quê này. Một cuộc đời mới đương chờ đợi chàng…
(Trích truyện ngắn Những ngày mới, Thạch Lam, Dẫn theo Tuyển tập Thạch Lam) Giữa nhịp sống nhiều xáo động của xã hội hiện đại hóa đầu thế kỉ XX, văn chương Thạch Lam cất lên như một khoảng lặng dịu dàng. Ông không miêu tả những biến cố dữ dội, cũng không đẩy nhân vật vào bi kịch gay gắt, mà âm thầm đi tìm ý nghĩa đời sống trong những chuyển động tinh vi của tâm hồn. Truyện ngắn “Những ngày mới” là một tác phẩm như thế, kể về hành trình trở về thôn quê của nhân vật Tân, qua đó gợi mở một quan niệm sống nhân văn: hạnh phúc không nằm ở danh vọng hay phồn hoa, mà ở sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, lao động và cộng đồng. Thạch Lam là một trong những cây bút tiêu biểu của văn học lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1930–1945. Văn xuôi của ông mang đậm chất trữ tình, giàu cảm giác, chú trọng khai thác đời sống nội tâm hơn là xây dựng cốt truyện kịch tính. Các sáng tác của Thạch Lam thường hướng về những con người bình dị, những khoảnh khắc đời thường, từ đó khơi gợi vẻ đẹp nhân bản và giá trị sống bền vững. “Những ngày mới” là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách ấy, thể hiện rõ cái nhìn tinh tế của nhà văn trước sự thức tỉnh tâm hồn con người khi tìm lại nhịp sống nguyên sơ nơi thôn quê. Mở đầu truyện là bức tranh cánh đồng mùa gặt chan hòa ánh sáng và hương sắc. Cánh đồng lúa chín “lóe vàng”, gốc rạ “lấp lánh như dát bạc”, làng mạc rung động trong ánh nắng trưa. Những hình ảnh giàu chất hội họa ấy không chỉ vẽ nên vẻ đẹp trù phú của làng quê mà còn mở ra một không gian tinh thần yên bình, trong trẻo. Trong khung cảnh ấy, Tân nằm trên thảm cỏ, cảm nhận mùi cỏ, mùi lúa và niềm sung sướng của người vừa hoàn tất công việc. Thiên nhiên không còn là phông nền, mà trở thành nơi nương tựa tinh thần, khơi dậy trong Tân cảm giác an yên và gắn bó. Niềm vui của Tân còn đến từ sự đồng cảm sâu sắc với những người thợ gặt. Dù những bó lúa không hoàn toàn thuộc về họ, tất cả vẫn làm việc trong niềm vui lặng lẽ và chân thành. Đối với Tân, những bông lúa không chỉ có giá trị vật chất, mà mang ý nghĩa “thiêng liêng”, là kết tinh của mồ hôi, của một năm lao động vất vả. Qua đó, Thạch Lam thể hiện cái nhìn trân trọng đối với lao động và những con người lam lũ, đồng thời cho thấy sự chuyển biến trong nhận thức của nhân vật: từ coi trọng lợi ích và vị thế sang trân quý giá trị bền vững của đời sống. Dòng hồi tưởng đưa Tân trở về quãng đời cũ nơi phố thị. Từng là niềm hy vọng của gia đình, được học hành và trở thành thầy ký nơi Hà Nội, Tân đã sống trong sự tự mãn và hào nhoáng bề ngoài. Nhưng khi khủng hoảng kinh tế ập đến, chàng mất việc, cha qua đời, bản thân rơi vào cảnh thất nghiệp, lang thang, đói rét. Những trang văn viết về quãng đời này không bi lụy, mà thấm đẫm cảm giác trống rỗng, vô nghĩa của một cuộc sống đô thị phức tạp, nơi con người đánh mất sự gắn bó với chính mình và với những giá trị thật. Quyết định trở về quê của Tân là bước ngoặt mang tính thức tỉnh. Ban đầu là những thiếu thốn và khổ sở, nhưng dần dần, chàng nhận ra đó chỉ là sự thiếu vắng của những thứ “thừa” trong đời sống cũ. Cái cần thiết nhất vẫn là ăn, mặc và sự bình yên trong tâm hồn. Từ đây, Tân học cách quan sát thiên nhiên, cảm nhận mùa màng, thời tiết, rung động trước những điều nhỏ bé như mầm cỏ non hay cơn gió nhẹ. Tâm hồn chàng không còn dửng dưng, mà bắt đầu hòa nhịp cùng cảnh vật, để rồi cảm nhận sâu sắc rằng mình đang thực sự sống. Cảnh chiều tà và đêm xuống trong truyện được miêu tả bằng những nét bút giàu chất thơ. Sương mù, khói làng, ánh lửa xa, tiếng đập lúa, mùi lúa mới hòa quyện tạo nên bức tranh sinh hoạt thôn quê ấm áp và đầy sức sống. Con người hiện lên trong lao động, trong tiếng cười nói tự nhiên, trong niềm vui được mùa. Chính trong không gian cộng đồng ấy, Tân cảm nhận rõ sự gắn bó, thân thiết giữa con người với con người, để rồi tấm lòng chàng trở nên rộng mở và chan chứa yêu thương. Ở đoạn kết, khi đứng giữa đêm quê yên tĩnh và nhìn thấy ánh sáng mờ của Hà Nội nơi xa, Tân không còn bị níu kéo bởi quá khứ. Ánh sáng ấy chỉ như một dấu vết đã lùi xa, trong khi trước mắt chàng là những ngày tháng đủ đầy nơi thôn quê và một cuộc đời mới đang mở ra. Cái kết nhẹ nhàng nhưng giàu sức gợi, thể hiện niềm tin thầm lặng vào lựa chọn sống chân thật và bền vững của nhân vật. “Những ngày mới” là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Thạch Lam, nơi cốt truyện được giản lược để nhường chỗ cho sự vận động tinh tế của đời sống nội tâm. Qua hành trình trở về của Tân, nhà văn gửi gắm một thông điệp nhân văn sâu sắc: con người chỉ tìm thấy ý nghĩa đích thực của cuộc sống khi biết sống hòa hợp với thiên nhiên, lao động chân chính và gắn bó với cộng đồng. Truyện không chỉ kể về những ngày mới của một cá nhân, mà còn mở ra cho người đọc một cách nhìn sâu lắng về hạnh phúc và giá trị làm người.
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #nhungngaymoi #thachlam #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
