Tuổi thơ đôi khi lưu giữ những bài học không đến từ lời dạy trực tiếp mà được khắc ghi qua một biến cố khiến con người day dứt mãi về sau. Với “Bài học đường đời đầu tiên” của Tô Hoài, câu chuyện về Dế Mèn, Dế Choắt và sự việc trêu chị Cốc đã để lại một bài học sâu sắc về thói kiêu căng, sự bốc đồng và trách nhiệm với hành động của mình. Qua bài viết, Học văn Cô Diệu Thu cùng các em thử nhìn lại câu chuyện từ điểm nhìn của Dế Choắt, để cảm nhận rõ hơn những đau đớn, suy ngẫm và lời nhắn nhủ mà nhân vật gửi lại trước khi khép lại hành trình ngắn ngủi của mình.
Tôi là Dế Choắt. Cái tên ấy vốn chẳng phải tên cha mẹ đặt cho tôi, mà do Dế Mèn, người hàng xóm sống ngay cạnh, gọi tôi như thế. Có lẽ bởi tôi gầy gò, yếu ớt, đôi cánh ngắn ngủn, đôi càng bè bè và dáng đi lúc nào cũng có vẻ chậm chạp. Tôi cũng chẳng lấy làm vui vì cái tên ấy, nhưng tôi vốn hiền lành, lại sống một mình nên chẳng muốn gây chuyện với ai.
Ngày ấy, tôi sống trong một cái hang nhỏ nằm bên cạnh hang của Dế Mèn. So với tôi, Dế Mèn khỏe mạnh và cường tráng hơn hẳn. Anh ta có đôi càng mẫm bóng, những chiếc vuốt nhọn hoắt, đôi cánh dài phủ kín xuống tận đuôi. Mỗi lần nhìn Dế Mèn đứng trước cửa hang, tôi không khỏi ngưỡng mộ. Nhưng càng tiếp xúc, tôi càng nhận ra Dế Mèn là một chàng dế kiêu căng, thích ra oai và thường coi thường những kẻ yếu hơn mình.
Một hôm, tôi sang nhà Dế Mèn và nhờ anh ta đào giúp một cái ngách thông sang bên hang của anh. Người tôi vốn yếu, lại đang cần một chỗ trú cho chắc chắn hơn. Tôi nghĩ hai người hàng xóm nếu có thể giúp đỡ nhau thì tốt biết bao.
Tôi khẽ nói:
“Anh Dế Mèn ơi! Anh có thể giúp tôi đào một cái ngách sang nhà anh được không? Tôi yếu quá, chẳng thể tự làm nổi.”
Dế Mèn nhìn tôi từ đầu đến chân rồi bật cười. Anh ta chê tôi gầy gò, yếu ớt, lại còn bảo tôi là đồ ăn bám. Những lời ấy khiến tôi buồn lắm, nhưng tôi không trách anh. Tôi chỉ lặng lẽ trở về hang của mình.
Tôi đâu biết rằng sau đó, một tai họa lớn sẽ xảy đến.
Chiều hôm ấy, Dế Mèn sang bên kia bờ ruộng chơi. Nhìn thấy mấy chị Cốc đang kiếm mồi, anh ta bỗng nảy ra ý định trêu chọc. Dế Mèn vốn thích thể hiện mình tài giỏi, nên anh ta cất tiếng trêu chị Cốc rồi nhanh chóng chạy về hang, tìm cách ẩn mình.
Tôi chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra. Chỉ thấy chị Cốc tức giận vô cùng. Chị ta đi tìm kẻ vừa trêu mình nhưng không thấy Dế Mèn. Cuối cùng, ánh mắt chị dừng lại trước cửa hang của tôi.
Tôi hoảng hốt.
“Chị Cốc ơi, em không trêu chị!”
Nhưng chị Cốc chẳng nghe. Một tiếng mổ mạnh giáng xuống khiến tôi choáng váng. Tôi cố gắng chạy trốn, nhưng thân hình yếu ớt không cho phép tôi làm được điều đó. Tôi đau đớn nằm bên cửa hang, biết rằng mình chẳng thể chống lại sức mạnh của chị Cốc.
Trong khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu ra tất cả. Dế Mèn đã trêu chị Cốc, nhưng lại để tôi phải chịu hậu quả thay mình.
Tôi vừa đau đớn, vừa buồn. Không phải vì trách Dế Mèn, mà vì tôi nhận ra anh ta đã quá kiêu ngạo và nghịch ngợm. Chỉ một trò đùa tưởng như vô hại của anh ta cũng có thể khiến một kẻ yếu đuối như tôi phải trả giá.
Khi chị Cốc bỏ đi, Dế Mèn mới từ trong hang bò ra. Anh ta nhìn tôi. Có lẽ lần đầu tiên, tôi thấy trên khuôn mặt vốn luôn đầy vẻ nghênh ngang ấy hiện lên sự sợ hãi và ân hận.
Tôi biết mình không còn sống được bao lâu nữa. Tôi cố gắng nói với Dế Mèn:
“Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy.”
Tôi dừng lại một chút vì quá mệt.
“Anh đừng nên vì một trò đùa mà làm hại người khác. Tôi chết cũng chẳng trách anh, chỉ mong anh từ nay biết suy nghĩ trước khi hành động.”
Nói xong, tôi thấy Dế Mèn cúi đầu. Anh ta không còn vẻ kiêu căng như trước nữa. Có lẽ anh đã thực sự hiểu được lỗi lầm của mình.
Tôi nhắm mắt lại. Trong những giây phút cuối cùng, tôi chỉ mong Dế Mèn sẽ thay đổi. Tôi mong anh sẽ không còn coi thường những kẻ yếu hơn mình, không lấy sức mạnh làm lý do để bắt nạt người khác và quan trọng hơn cả, biết chịu trách nhiệm về những việc mình làm.
Còn tôi, Dế Choắt, đã không thể đi tiếp trên con đường đời ấy. Nhưng trước khi rời khỏi cuộc đời, tôi vẫn tin rằng Dế Mèn sẽ nhớ mãi câu chuyện hôm nay.
Bởi đôi khi, bài học đầu tiên của một đời người không đến từ những lời giáo huấn dài dòng, mà đến từ một sai lầm khiến ta đau đớn và day dứt. Tôi chỉ tiếc rằng cái giá để Dế Mèn hiểu được bài học ấy lại là mạng sống của mình.
Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn cũng là lời nhắn cuối cùng của tôi: đừng bao giờ vì sự kiêu căng, nghịch ngợm của mình mà khiến người khác phải chịu tổn thương.
Khóa học ngữ văn
