Học văn Cô Diệu Thu giới thiệu bài viết phân tích “Ngàn sao làm việc” của Võ Quảng, bài thơ đưa ta về một đêm quê yên bình, nơi bầu trời rộng lớn bỗng trở nên gần gũi qua đôi mắt trẻ thơ. Những vì sao được thắp lên bằng trí tưởng tượng hồn nhiên, để thiên nhiên hiện ra lung linh, sống động và chan chứa tình yêu quê hương.
VĂN BẢN:
Bóng chiều toả ra nhanh
Trên các bờ bụi rậm
Đồng quê đang xanh thẫm
Bỗng chốc trở tối mò
Trâu tôi đã ăn no
Bước giữa trời yên tĩnh
Trâu tôi đi đùng đỉnh
Như bước giữa ngàn sao
Sông Ngân hà nao nao
Chảy giữa trời lồng lộng
Sao Thần Nông toả rộng
Một chiếc vó bằng vàng
Đón những sao dọc ngang
Như tôm cua bơi lội
Phía đông nam rời rợi
Ai đặt một chiếc nơm
Rờ rỡ ngôi sao Hôm
Như đuốc đèn soi cá
Bên trời đang rộn rã
Cả nhóm Đại Hùng tinh
Buông gàu bên sông Ngân
Suốt đêm lo tát nước…
Ngàn sao vui làm việc
Mải đến lúc hừng đông
Phe phẩy chiếc quạt hồng
Báo ngày lên, về nghỉ
( Tác giả: Võ Quảng)
PHÂN TÍCH:
Có những bài thơ không chỉ đưa người đọc đến với vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn mở ra cả một thế giới tưởng tượng lung lýnh, nơi vạn vật đều mang linh hồn và nhịp sống riêng. Bài thơ “Ngàn sao làm việc” của Võ Quảng là một tác phẩm như thế. Bằng ngòi bút hồn nhiên, giàu lýên tưởng cùng những hình ảnh nhân hoá độc đáo, nhà thơ đã vẽ nên bức tranh đêm quê đầy huyền ảo, đồng thời thể hiện tâm hồn trong trẻo, yêu thiên nhiên và giàu mơ mộng của trẻ thơ.
Võ Quảng là nhà văn, nhà thơ nổi tiếng chuyên viết cho thiếu nhi. Thơ ông thường mang giọng điệu trong sáng, vui tươi, giàu chất đồng thoại và chứa đựng tình yêu tha thiết đối với thiên nhiên, quê hương. “Ngàn sao làm việc” là một trong những bài thơ tiêu biểu thể hiện rõ phong cách nghệ thuật ấy. Qua việc quan sát bầu trời đêm trên đồng quê, tác giả đã biến những vì sao xa xôi thành những người lao động cần mẫn, tạo nên một thế giới vừa thực vừa mộng đầy hấp dẫn.
Mở đầu bài thơ là khoảnh khắc chuyển giao từ chiều sang đêm trên làng quê yên bình:
“Bóng chiều toả ra nhanh
Trên các bờ bụi rậm
Đồng quê đang xanh thẫm
Bỗng chốc trở tối mò”
Chỉ bằng vài nét phác họa giản dị, tác giả đã tái hiện sự thay đổi nhanh chóng của không gian. Bóng tối lan dần trên những bờ bụi rậm, phủ kín cánh đồng đang chìm trong màu xanh thẫm. Từ ngữ “bỗng chốc” diễn tả sự chuyển biến bất ngờ của thời gian, khiến cảnh vật như chìm ngay vào màn đêm. Thiên nhiên hiện lên gần gũi, thân thuộc như một khung cảnh mà bất cứ đứa trẻ thôn quê nào cũng từng bắt gặp.
Trong không gian tĩnh lặng ấy, hình ảnh con trâu xuất hiện thật bình dị:
“Trâu tôi đã ăn no
Bước giữa trời yên tĩnh
Trâu tôi đi đùng đỉnh
Như bước giữa ngàn sao”
Hình ảnh “trâu tôi” gợi cảm giác thân thương, gắn bó. Từ láy “đùng đỉnh” diễn tả dáng đi thong thả, ung dung của chú trâu sau một ngày lao động. Đặc biệt, phép so sánh “như bước giữa ngàn sao” đã mở ra một không gian nghệ thuật rộng lớn. Từ mặt đất, ánh mắt của em bé chăn trâu ngước lên bầu trời đầy sao lấp lánh. Chính từ khoảnh khắc ấy, trí tưởng tượng phong phú bắt đầu cất cánh, đưa người đọc bước vào thế giới kỳ diệu của các vì sao.
Ở những khổ thơ tiếp theo, bầu trời đêm được nhìn bằng đôi mắt hồn nhiên và giàu sáng tạo của trẻ thơ:
“Sông Ngân hà nao nao
Chảy giữa trời lồng lộng”
Dải Ngân Hà hiện lên như một dòng sông thực sự đang chảy giữa bầu trời bao la. Từ láy “nao nao” khiến dòng sông ấy dường như cũng có cảm xúc, có nhịp chuyển động mềm mại. Không gian vũ trụ trở nên gần gũi, thân thuộc như cảnh vật nơi đồng quê.
Đặc biệt, nhà thơ đã lýên tiếp sử dụng những hình ảnh lýên tưởng độc đáo:
“Sao Thần Nông toả rộng
Một chiếc vó bằng vàng
Đón những sao dọc ngang
Như tôm cua bơi lội”
Chòm sao Thần Nông được hình dung như một chiếc vó khổng lồ bằng vàng đang giăng giữa trời để đón bắt những “tôm cua” là các vì sao. Những hình ảnh lao động quen thuộc của người dân quê như vó cá, tôm cua được đưa vào bầu trời đêm, khiến thiên nhiên và cuộc sống hòa quyện với nhau một cách tự nhiên. Qua đó, ta thấy được trí tưởng tượng ngộ nghĩnh và đáng yêu của tác giả.
Không dừng lại ở đó, các vì sao còn tiếp tục hóa thành những dụng cụ đánh bắt cá quen thuộc:
“Phía đông nam rời rợi
Ai đặt một chiếc nơm
Rờ rỡ ngôi sao Hôm
Như đuốc đèn soi cá”
Chiếc nơm và ngọn đuốc soi cá vốn là hình ảnh quen thuộc trong lao động của người dân nông thôn. Nay chúng xuất hiện trên bầu trời qua cách nhìn đầy sáng tạo của nhà thơ. Ánh sáng của sao Hôm được ví như ngọn đuốc rực rỡ đang soi sáng mặt nước. Các vì sao vì thế không còn xa xôi mà trở nên sống động, gần gũi với cuộc sống con người.
Đỉnh cao của nghệ thuật nhân hoá được thể hiện ở khổ thơ:
“Bên trời đang rộn rã
Cả nhóm Đại Hùng tinh
Buông gàu bên sông Ngân
Suốt đêm lo tát nước…”
Chòm sao Đại Hùng tinh được tưởng tượng thành một nhóm người lao động chăm chỉ đang tát nước suốt đêm. Từ ngữ “rộn rã”, “lo tát nước” khiến bầu trời đêm vốn tĩnh lặng trở nên náo nhiệt, tràn đầy sức sống. Mỗi vì sao đều mang một công việc riêng, góp phần làm nên nhịp sống của vũ trụ. Đây chính là nét đẹp hồn nhiên, giàu chất đồng thoại trong thơ Võ Quảng.
Khổ thơ cuối khép lại bài thơ bằng một hình ảnh vô cùng đẹp:
“Ngàn sao vui làm việc
Mải đến lúc hừng đông
Phe phẩy chiếc quạt hồng
Báo ngày lên, về nghỉ”
Nhà thơ tiếp tục nhân hoá các vì sao như những người lao động cần mẫn. Chúng làm việc suốt đêm cho đến khi bình minh xuất hiện. Hình ảnh “chiếc quạt hồng” là cách gọi đầy thơ mộng về ánh bình minh đang lan tỏa nơi chân trời. Khi ngày mới bắt đầu, các vì sao hoàn thành công việc và trở về nghỉ ngơi. Bức tranh thiên nhiên khép lại trong cảm giác thanh bình, tươi sáng và đầy sức sống.
Thành công của bài thơ trước hết nằm ở nghệ thuật nhân hoá và so sánh đặc sắc. Nhà thơ đã biến các chòm sao thành những người lao động vui vẻ, chăm chỉ. Ngôn ngữ thơ giản dị, giàu hình ảnh, mang đậm màu sắc đồng thoại và phù hợp với tâm hồn trẻ em. Bên cạnh đó, những lýên tưởng từ cuộc sống lao động ở làng quê đã làm cho bầu trời đêm trở nên gần gũi, sinh động và đầy hấp dẫn.
“Ngàn sao làm việc” không chỉ là bức tranh thiên nhiên lung nh của một đêm quê đầy sao mà còn là bài ca ca ngợi lao động, khơi gợi trong lòng người đọc tình yêu thiên nhiên và khả năng tưởng tượng phong phú. Đọc bài thơ, ta như được trở về với tuổi thơ trong trẻo, được ngước nhìn bầu trời đêm bằng đôi mắt ngập tràn mộng mơ và khám phá vẻ đẹp kỳ diệu của thế giới quanh mình. Qua tác phẩm, Võ Quảng đã gửi gắm một thông điệp đẹp đẽ: thiên nhiên luôn chứa đựng biết bao điều kỳ thú, chỉ cần ta biết quan sát và cảm nhận bằng một tâm hồn giàu yêu thương, sáng tạo.
Khóa học ngữ văn
