“CỔ TÍCH ẤM SỨT VÒI” CỦA TRẦN ĐỨC TIẾN – CỔ TÍCH CỦA SỰ TỬ TẾ GIỮA ĐỜI THƯỜNG
Trong quán nước bên đường, có một cái ấm pha trà đã cũ. Vòi ấm bị sứt một miếng nhỏ. Chủ quán mấy lần định thay, nhưng vì chưa có tiền nên cứ để dùng tạm. Vả lại trông thế nhưng ấm còn tốt chán. Bản thân chiếc ấm như cũng hiểu được hoàn cảnh của ông chủ. Nó tự nhủ: mình đã bị khuyết tật thì phải cố làm việc cho tốt. Thế là ấm luôn chú ý giữ cho mình sạch sẽ. Nó hãm trà bằng nước sôi thật khéo, bao giờ trà cũng vừa chín và tỏa hương thơm phức. Khi rót trà ra chén qua cái vòi bị sứt, nó cẩn thận không để nước rớt ra ngoài.
Cái ấm có phần hơi xấu xí ấy cứ tận tình phục vụ khách hết ngày này qua ngày khác. Lâu dần thành quen, ai vào quán cũng chỉ muốn dùng trà trong cái ấm sứt vòi. Mùa đông, có người pha trà xong, còn khum khum hai lòng bàn tay ôm lấy chiếc ấm thật lâu.
Một hôm, bỗng có một vị khách từ nơi xa đến. Nhìn thấy chiếc ấm hơi khác thường, ông ta nhấc lên, chăm chú ngắm nghía hồi lâu. Đoạn, cất tiếng nói với chủ quán:
– Ấm quý! Nếu ông bằng lòng để lại cho tôi, tôi sẽ trả cho ông thật hậu.
– Dào ôi! Bác khéo đùa! – Ông chủ nhìn khách nở nụ cười thật thà – Chẳng qua chỉ là cái ấm sứ bình thường, do vô ý tôi đánh mẻ một miếng ở vòi. Quán nghèo nên mới phải để dùng tạm…
– Ông bảo ấm bình thường à? Ba trăm năm mà bình thường à?
– Bác vừa nói gì cơ?
– Tôi bảo cái ấm này đã ra đời cách đây ba thế kỉ. Nếu tính tuổi thì tôi với ông còn phải gọi ấm là cụ tổ của cụ tổ đấy! Tóm lại là đồ cổ, quý hiếm cực kì.
Nghe giọng nói quả quyết của ông khách, cái ấm suýt rùng mình. Thiếu bản lĩnh một chút thì nó đã để cho nước sôi trào ra miệng. Nhưng nó kịp trấn tĩnh. Không ai tự biết mình bằng mình, ấm nghĩ thầm. Nó biết nó ra đời ở một cái lò gốm sứ ven sông, chỉ mới cách đây hơn chục năm. Cái ông khách tưởng như sành đồ cổ kia, hóa ra nhìn gà hóa cuốc.
– Thế nào? Ông để lại cho tôi chiếc ấm này chứ?
Chủ quán ngần ngừ, nhìn chiếc ấm như muốn hỏi: “Người ta tha thiết như thế, ngươi tính sao”?
Chiếc ấm im lặng. Nó không nói được, tất nhiên rồi. Đất có nung thành sứ thì cũng chả cất nên lời. Nhưng ấm biết suy nghĩ. Và ông chủ hiểu được những suy nghĩ của nó. Chính vì thế mà ông ngẩng lên nói với khách:
– Nó không đồng ý, bác ạ. Nó biết sứ mệnh cao quý của nó là biến những cái búp trà thành thứ nước uống tuyệt vời, như tất cả những cái ấm lão luyện khác. Bao nhiêu năm nay, nó đã tận tụy phục vụ khách hàng của tôi. Đến nỗi sứt mẻ cả mình mẩy mà vẫn không nề hà… Khách ở quán tôi ai cũng chuộng nó. Tôi không thể vì tiền mà phụ họ được.
Vậy là cái ấm sứt vòi vẫn được ở lại trong cái quán nước nghèo, làm cái công việc sở trường của nó là pha trà. Đôi khi nó nghĩ: May mà ông chủ quán không tham! Nếu không thì vị khách gà mờ kia đã mất oan cả đống tiền. Còn nó, dù được trưng bày trong tủ kính, hay quăng quật mua đi bán lại, sao cũng đến lúc thân phận bị lộ tẩy. Tưởng ba trăm năm, hóa ra có mười năm… Lúc ấy thì xấu hổ chết đi được!
Có hôm nào ghé quán nước nhìn thấy chiếc ấm ấy, bạn hãy tưởng tượng thêm những câu chuyện thú vị về nó nhé. Tôi cam đoan chiếc ấm sứt vòi nào cũng chứa trong mình khối chuyện lí thú, có khi cả chuyện cổ tích nữa ấy chứ!
(In trong tập Xóm Bờ Giậu, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2021) Có những câu chuyện không cần biến cố dữ dội, không cần kịch tính cao trào, nhưng vẫn đủ sức khiến người đọc dừng lại rất lâu sau khi trang sách đã khép. “Cổ tích ấm sứt vòi” của Trần Đức Tiến là một câu chuyện như thế. Chỉ xoay quanh một chiếc ấm trà cũ trong quán nước ven đường, truyện mở ra một thế giới nhỏ bé mà ấm áp, nơi những giá trị tưởng như giản dị nhất, sự tử tế, lòng trung thực và ý thức về giá trị bản thân, lại trở thành điều đáng quý nhất giữa đời sống thường ngày. Văn xuôi Trần Đức Tiến mang dáng vẻ nhẹ nhàng, hóm hỉnh nhưng giàu suy tưởng. Nhà văn không tạo dựng những xung đột gay gắt, mà để câu chuyện trôi đi chậm rãi theo nhịp sống quen thuộc của quán nước nghèo. Chính sự bình dị ấy lại là mảnh đất để những triết lí nhân sinh thấm sâu. “Cổ tích ấm sứt vòi” vì thế không giống một truyện cổ tích nhiệm màu, mà là một “cổ tích đời thường”, nơi phép màu được tạo nên từ lao động tận tụy và nhân cách đẹp đẽ. Trung tâm của truyện là hình tượng chiếc ấm sứt vòi, một đồ vật tưởng chừng vô tri nhưng lại mang dáng dấp của một con người có ý thức và lòng tự trọng. Chiếc ấm không hoàn hảo, thậm chí có phần xấu xí khi bị sứt một miếng ở vòi. Thế nhưng, thay vì mặc cảm hay buông xuôi, nó tự nhủ rằng khi đã khiếm khuyết thì càng phải cố gắng làm việc cho tốt. Từ suy nghĩ ấy, chiếc ấm luôn giữ cho mình sạch sẽ, pha trà khéo léo, cẩn thận đến từng giọt nước. Qua nghệ thuật nhân hóa tinh tế, tác giả đã biến chiếc ấm thành biểu tượng cho những con người bình thường nhưng luôn sống có trách nhiệm và biết nỗ lực hoàn thiện bản thân. Điều đáng quý ở chiếc ấm sứt vòi không nằm ở hình thức, mà nằm ở giá trị sử dụng và sự tận tâm. Chính vì thế, dù “hơi xấu xí”, nó lại được khách quen yêu mến và tin dùng. Chi tiết những người khách mùa đông khum khum hai bàn tay ôm lấy chiếc ấm không chỉ gợi lên hơi ấm của chén trà, mà còn là hơi ấm của sự gắn bó, của niềm tin lặng lẽ. Qua đó, Trần Đức Tiến gửi gắm một thông điệp giản dị mà sâu sắc, giá trị thật không đến từ vẻ ngoài hay danh xưng, mà được tạo nên từ sự bền bỉ và tử tế trong từng hành động nhỏ. Bên cạnh chiếc ấm, hình ảnh ông chủ quán nước hiện lên như một điểm tựa nhân văn của câu chuyện. Ông nghèo nhưng không tham, mộc mạc nhưng giàu lòng tự trọng. Khi vị khách lạ trả giá cao để mua chiếc ấm, ông không vội vàng vì tiền mà đánh đổi thứ đã gắn bó với quán nước và với khách quen. Đặc biệt, cách ông nói rằng chiếc ấm “không đồng ý” cho thấy ông trân trọng giá trị lao động và hiểu rõ ý nghĩa của sự tận tụy. Câu nói “Tôi không thể vì tiền mà phụ họ được” vang lên giản dị nhưng đủ sức khẳng định một nhân cách đẹp giữa đời sống đầy cám dỗ vật chất. Nhân vật vị khách “sành đồ cổ” xuất hiện như một nét chấm phá mang tính đối lập. Ông ta nhầm chiếc ấm hơn mười năm tuổi thành cổ vật ba trăm năm, qua đó bộc lộ sự hời hợt và háo danh. Chi tiết này không chỉ tạo sắc thái hài hước cho truyện, mà còn là lời nhắc nhở nhẹ nhàng, không phải thứ gì được gán mác “quý hiếm” cũng thật sự có giá trị, và không phải ai tự cho mình là hiểu biết cũng thực sự am tường. Sự tỉnh táo của chiếc ấm, khi biết rõ nguồn gốc của chính mình, chính là bản lĩnh đáng quý mà tác giả kín đáo đề cao. Ở đoạn cuối truyện, suy nghĩ của chiếc ấm về khả năng bị “lộ tẩy” nếu bị đem đi trưng bày trong tủ kính mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Nó hiểu rằng nếu rời khỏi công việc sở trường của mình, nếu chạy theo danh xưng hão huyền, sớm muộn cũng sẽ rơi vào xấu hổ và trống rỗng. Qua đó, Trần Đức Tiến khẳng định một triết lí sống thầm lặng mà vững vàng, mỗi con người chỉ thật sự có giá trị khi được sống đúng với bản chất và vị trí của mình. “Cổ tích ấm sứt vòi” khép lại bằng một lời mời gọi đầy dư vị, hãy tưởng tượng thêm những câu chuyện thú vị ẩn chứa trong chiếc ấm ấy. Nhưng thực ra, điều đọng lại lớn nhất không phải là câu chuyện tưởng tượng, mà là bài học nhân sinh mà truyện để lại. Giữa đời sống bộn bề, đôi khi chính những điều cũ kĩ, không hoàn hảo lại chứa đựng vẻ đẹp bền lâu nhất. Bằng giọng văn nhẹ nhàng và giàu tính nhân văn, Trần Đức Tiến đã kể một câu chuyện nhỏ mà mở ra một bài học lớn, sống tử tế, trung thực và tận tâm với công việc của mình, đó chính là “cổ tích” đẹp nhất mà con người có thể tạo ra giữa đời thường.
———————————-
Học Văn cô Diệu Thu – Hệ sinh thái học văn toàn diện, dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #cotichamsutvoi #tranductien #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
