NHỮNG YÊU THƯƠNG CHỈ KỊP HIỂU KHI ĐÃ MUỘN TRONG “QUÀ MUỘN” CỦA NGUYÊN HƯƠNG
(Tóm lược: Ba mẹ ly hôn, nhân vật tôi và em Thu phải mỗi người sống một nơi. Tôi luôn than trách mẹ vì nghĩ mẹ yêu em Thu hơn. Để hiểu được lời mẹ nói, nhân vật tôi phải trải một thời gian dài với quá trình chung sống với người dì ghẻ chỉ hơn có 8 tuổi. Từ chỗ không tìm được điểm chung và sự yêu thương đến chỗ cảm thông chia sẻ cho người dì ghẻ, nhân vật tôi thay đổi cách đối xử khi dì ghẻ đẻ em bé mà “tôi” thấy sao nó giống Thu – cô em gái yếu ớt cùng cha cùng mẹ đến vậy)
Sau bao ngày tháng, giờ đây tôi bỗng nhớ mẹ và em Thu đến cồn cào. Tôi nhớ hồi đó tôi hay giành đồ chơi với Thu và nó chẳng biết làm gì hơn là khóc ư ử….
Tôi chưa bao giờ quan tâm đến em Thu – Ba đã khiến tôi nhận ra điều này! Tôi ẵm bồng bé Bi, ru nó ngủ, may áo búp bê, mua đồ chơi cho nó. Tôi muốn làm thật nhiều cho bé để chuộc lại sự vô tâm đối với em Thu. Nhưng bé Bi là bé Bi, em Thu là em Thu và tôi bật khóc mỗi khi nhớ mẹ. Tôi lục mấy phong thư cũ, tìm địa chỉ của mẹ nhưng vô ích, con dấu ngoài phong bì với hai chữ Nha Trang lạnh lùng chẳng nói được gì hơn. Nha Trang trở thành một địa danh ám ảnh.
Giấy báo tôi thi đậu á khoa Đại Học Y Thành phố Hồ Chí Minh gởi về nhà. Ba mở tiệc mừng ngay ngày hôm sau. Tiếng cụng ly của khách khứa chúc mừng tương lai tôi vọng vào phòng khiến dì run vai lặng khóc. Tôi bồng bé Bi lên, bé nhìn tôi bằng đôi mắt lờ đờ rồi mệt mỏi ngả cổ trên vai tôi.
– Mai mốt Linh đi học…ở đây một mình…dì biết làm sao? – Dì nói nho nhỏ, thống khổ, tuyệt vọng, cô đơn. Dì già sọm như đã bốn mươi.
Tôi cắn nghiêm môi lại. Mẹ cũng đã từng thấy khổ tuyệt vọng và cô đơn như vậy. Mà hồi đó, tôi còn quá nhỏ để biết chia sẻ.
[…]
Thật là bất ngờ, tôi gặp mẹ ngay ngày đầu tiên đến trường Đại học. Trong phút giây, tôi và mẹ đứng lặng nhìn nhau. Mẹ già đi nhiều, tóc lốm đốm bạc. – Sao mẹ…đứng ở đây? Tôi ấp úng hỏi một câu ngu ngơ.
– Mẹ đợi con! – Giọng mẹ khàn khàn.
– Sao mẹ…không viết thư cho con?
– Biết ba con lấy vợ nên mẹ thôi không gởi. Mẹ ngại ba nghĩ rằng mẹ quấy rầy hạnh phúc của ba con.
– Mẹ ngại…ngại…Mẹ không nhớ đến con thì có! – Tôi dằn dỗi, như ngày xưa mỗi lần mẹ mua quà cho em Thu.
– Linh! – Mẹ dịu dàng gọi tên tôi – mẹ luôn hỏi thăm về con. Con có thấy là mẹ đang đứng đây không? Từ khi biết con đậu trường này, ngày nào mẹ cũng đến đây đợi.
Hai mẹ con mà phải đợi chừng đó năm tháng để gặp nhau ở một nơi xa lạ. Tôi gục đầu trên vai mẹ, bật khóc.
– Con về Nha Trang tìm mẹ…mẹ ơi!
– Hồi đó mẹ đưa em về Nha Trang với hy vọng khí hậu biển sẽ tốt hơn cho em con. Rồi nghe nói ở thành phố có nhiều bác sĩ giỏi nên mẹ đưa em về đây.
– Em Thu…sao rồi mẹ? – Tôi hồi hộp hỏi.
– Em con mất rồi! – Nước mắt mẹ rơi trên tóc tôi – Em con không ý thức được nguy hiểm nên đút tay vào ổ điện.
Đột nhiên tôi thấy nhẹ nhõm, nỗi nhẹ nhõm tàn nhẫn, kỳ quặc và đau đớn. Mẹ nghẹn ngào:
– Chết có lúc là giải thoát phải không con?
Nỗi đau trong mắt mẹ khiến cổ tôi cứng lại.
Tôi có thêm một đứa em trai, vì mẹ đã có chồng. Chồng của mẹ là một bác sĩ khoa tâm thần. Thật khó chịu khi biết mẹ có chồng. Việc mẹ có chồng khác hẳn việc ba có vợ! Không thể giải thích được vì sao lại như vậy.
Tôi cố tạo một vẻ mặt vô tư khi gặp cậu bé. Nó có khuôn mặt tròn và sóng mũi thanh tú của mẹ. Rồi khi đối diện với ông bác sĩ, tôi nhận ra đôi mắt nó là bản sao của đôi mắt ông.
Câu chào ngập ngừng trên môi, rồi tôi bật ra “Chào bác”.
Ông đáp lại câu chào của tôi bằng một nụ cười.
Ông đưa mẹ và tôi ra mộ em Thu. Ngôi mộ xây theo một kiểu là lạ, ngồ ngộ. Những viên đá hoa đủ màu đắp quanh mộ như những món đồ chơi bày ra bừa bãi. – Với dáng mộ này, bác mong em của cháu có được tuổi thơ ở thế giới bên kia – Ông nói bằng một giọng ấm áp, ân cần.
Tôi hình dung một cuộc sống có ông, mẹ, em Thu và đứa em tôi mới gặp. Thật khó mà hình dung được cuộc sống đó ra sao. Tuy nhiên, tôi hiểu ông rất yêu mẹ tôi. Vì yêu mẹ nên ông đã tặng cho em tôi tuổi thơ, dẫu muộn màng. Cũng như tôi thân thiện với dì vì nhớ mẹ, và nựng nịu vỗ về bé Bi vì tình yêu muộn màng dành cho em Thu.
Tôi chợt hiểu ra một điều cơ bản của cuộc sống. Những ai biết yêu thương sẽ sống đẹp hơn.
(Nguyên Hương, Trích Những truyện hay viết cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng) Có những câu chuyện chỉ thật sự mở ra khi con người đã đủ lớn để nhìn lại những yêu thương từng bị hiểu lầm và những mất mát không thể gọi tên. Trong mạch văn xuôi Việt Nam viết cho thiếu nhi và tuổi mới lớn, Nguyên Hương là cây bút lặng lẽ nhưng bền bỉ, thường đi sâu vào những tổn thương tinh vi của đời sống gia đình và thế giới nội tâm con người. Truyện ngắn “Quà muộn” không kể một câu chuyện dữ dội, mà mở ra hành trình trưởng thành thầm lặng của một đứa trẻ lớn lên giữa những đổ vỡ và thiếu vắng yêu thương. Tác phẩm giống như một lời thủ thỉ chậm rãi về những điều chỉ có thể hiểu được khi con người đã đi qua mất mát, khi yêu thương đến muộn nhưng vẫn đủ sức cứu rỗi tâm hồn. Văn xuôi Nguyên Hương mang đậm chất tự sự trữ tình, ít kịch tính bề mặt nhưng giàu biến động nội tâm. Nhà văn không tạo dựng những xung đột gay gắt, mà để cảm xúc chảy ngầm qua ký ức, qua hồi tưởng, qua những khoảnh khắc đời thường tưởng chừng rất nhỏ. Trong “Quà muộn”, cốt truyện được triển khai theo dòng ý thức của nhân vật “tôi”, từ tuổi thơ non nớt đến khi bước vào cánh cửa đại học, cũng là lúc nhân vật đủ chín để đối diện với quá khứ và chính mình. Kết cấu ấy khiến truyện giống như một hành trình nhận thức, nơi mỗi biến cố đều góp phần làm sáng tỏ giá trị của yêu thương. Điểm xuất phát của truyện là bi kịch gia đình tan vỡ, khi ba mẹ ly hôn và “tôi” cùng em Thu phải sống xa nhau, mỗi người một nơi. Từ sự chia cắt ấy, trong tâm hồn đứa trẻ hình thành một vết nứt âm thầm, đó là cảm giác bị bỏ rơi và ghen tị. “Tôi” luôn tin rằng mẹ yêu em Thu hơn, và từ niềm tin lệch lạc ấy, “tôi” sống trong sự trách móc, hờn giận mà không nhận ra sự vô tâm của chính mình. Nguyên Hương đã khắc họa rất tinh tế tâm lý trẻ nhỏ, khi con người chưa đủ trưởng thành thường dễ quy kết nỗi đau của mình thành lỗi lầm của người khác. Bước ngoặt quan trọng trong đời sống nội tâm của nhân vật “tôi” là quãng thời gian sống cùng dì ghẻ, một người phụ nữ trẻ, cô đơn và đầy bất an. Từ chỗ không tìm được điểm chung, “tôi” dần nhận ra nỗi vất vả và lạc lõng của dì trong vai trò làm vợ, làm mẹ. Khi dì sinh bé Bi, hình ảnh đứa trẻ yếu ớt ấy bất ngờ gợi lại hình bóng em Thu, cô em gái ruột từng bị “tôi” bỏ quên trong vô thức. Sự tương đồng ấy khiến “tôi” thức tỉnh, hóa ra yêu thương không phải lúc nào cũng đến kịp, và sự thờ ơ vô tình có thể để lại những khoảng trống không bao giờ bù đắp được. Hành động chăm sóc bé Bi của “tôi” mang ý nghĩa vượt lên trên tình cảm thông thường. Việc ẵm bồng, ru ngủ, may áo búp bê, mua đồ chơi cho em không chỉ là sự quan tâm dành cho hiện tại, mà còn là nỗ lực chuộc lỗi cho quá khứ. Tuy nhiên, Nguyên Hương không để câu chuyện rơi vào sự dễ dãi của an ủi, bởi bé Bi không thể thay thế em Thu. Nhận thức ấy khiến nỗi nhớ mẹ và em Thu trong “tôi” trở nên cồn cào, đau đáu. Hai chữ Nha Trang lạnh lùng trên phong bì thư trở thành biểu tượng của khoảng cách, của những điều đã mất và không thể gọi tên lại bằng hành động. Cao trào cảm xúc của truyện là cuộc gặp gỡ giữa “tôi” và mẹ sau bao năm xa cách, diễn ra vào đúng thời điểm nhân vật bước vào giảng đường đại học. Cuộc hội ngộ không ồn ào, mà nghẹn ngào và đầy dằn vặt. Qua lời kể của mẹ, “tôi” mới hiểu rằng sự im lặng của mẹ không phải là lãng quên, mà là một cách yêu thương nhẫn nhịn và tự rút lui. Bi kịch cái chết bất ngờ và đau đớn của em Thu đã đẩy nỗi ân hận trong “tôi” lên đến tận cùng. Cảm giác nhẹ nhõm tàn nhẫn thoáng qua càng cho thấy chiều sâu tâm lý phức tạp của con người khi phải đối diện với mất mát muộn màng. Hình ảnh người chồng mới của mẹ và ngôi mộ em Thu được xây như một tuổi thơ bằng đá là chi tiết mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Đó là cách người lớn cố gắng bù đắp cho những thiệt thòi mà đứa trẻ chưa kịp sống trọn trong cuộc đời. Người bác sĩ đã trao cho em Thu một tuổi thơ ở thế giới bên kia, cũng như cuộc đời đã trao cho “tôi” một món quà muộn, đó là khả năng thấu hiểu và biết yêu thương. Những sự bù đắp ấy tuy không xóa được mất mát, nhưng giúp con người sống tiếp với lòng nhân ái và bao dung hơn. Từ trải nghiệm cá nhân, nhân vật “tôi” đi đến một nhận thức mang tính triết lí, yêu thương chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người biết sẻ chia đúng lúc, nhưng dù muộn màng, nó vẫn có sức cứu rỗi. “Quà muộn” vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của một gia đình, mà là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về cách con người đối xử với nhau trong đời sống thường nhật. Nguyên Hương đã khép lại truyện bằng một thông điệp giản dị mà sâu xa, những ai biết yêu thương sẽ sống đẹp hơn, và chính văn chương, bằng sự lặng lẽ của mình, đã trao cho người đọc món quà muộn nhưng cần thiết ấy.
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #quamuon #nguyenhuong #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen
