NHỮNG NHẦM LẪN GIỮA PHÂN TÍCH VÀ KỂ LẠI CỐT TRUYỆN TRONG NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
Trong quá trình học và làm bài văn nghị luận văn học, một trong những lỗi phổ biến nhất nhưng cũng “âm thầm” nhất chính là nhầm lẫn giữa phân tích tác phẩm và kể lại cốt truyện. Không ít bài văn có dung lượng dài, chữ viết trau chuốt, dẫn chứng đầy đủ nhưng vẫn bị đánh giá thấp vì người viết đã kể quá nhiều mà phân tích quá ít, hoặc thậm chí chỉ kể mà không phân tích. Nhận diện rõ sự khác biệt giữa hai thao tác này là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng bài viết văn học. Hãy cùng cô Diệu Thu phân biệt 2 khái niệm này nhé! Trước hết, cần hiểu đúng bản chất của “kể lại cốt truyện”.
Kể lại cốt truyện là việc tái hiện lại các sự kiện, tình tiết, diễn biến chính của tác phẩm theo trình tự nhất định. Ở thao tác này, người viết trả lời cho câu hỏi: Chuyện gì đã xảy ra? Nhân vật làm gì? Kết cục ra sao? Kể chuyện thiên về thông tin, về diễn biến bề mặt của văn bản. Đây là thao tác cần thiết để người đọc hình dung nội dung tác phẩm, nhưng chỉ đóng vai trò nền tảng, không phải mục đích cuối cùng của bài văn nghị luận. Trong khi đó, phân tích là thao tác tư duy ở tầng sâu hơn.
Phân tích văn học không dừng lại ở việc “chuyện đã xảy ra thế nào” mà tập trung làm rõ vì sao sự việc ấy xảy ra, ý nghĩa của chi tiết ấy là gì, tác giả muốn gửi gắm điều gì thông qua hình ảnh, ngôn ngữ, nhân vật, tình huống. Phân tích trả lời những câu hỏi như: Chi tiết này thể hiện tính cách nhân vật ra sao? Nghệ thuật được sử dụng có tác dụng gì? Tư tưởng, chủ đề của tác phẩm bộc lộ như thế nào qua sự việc ấy? Nhầm lẫn thường gặp nhất là dùng kể để thay cho phân tích.
Nhiều học sinh khi làm bài đã sa đà vào việc tóm tắt tác phẩm một cách chi tiết: mở bài kể, thân bài tiếp tục kể, kết bài lại kể lại một lần nữa. Các nhân vật xuất hiện đầy đủ, sự kiện không thiếu, nhưng người đọc vẫn không thấy rõ nhận xét, đánh giá, lập luận cá nhân của người viết. Bài văn vì thế trở thành một bản “thuật chuyện có cảm xúc” hơn là một bài nghị luận văn học đúng nghĩa. Một biểu hiện tinh vi hơn của sự nhầm lẫn là “kể xen phân tích hình thức”.
Ở kiểu bài này, người viết có xen những câu nhận xét như: “Điều đó cho thấy nhân vật rất đáng thương”, “Chi tiết ấy thể hiện số phận bi kịch”… nhưng các nhận xét này chỉ mang tính khẳng định chung chung, không được triển khai, lí giải, chứng minh cụ thể. Phân tích bị rút gọn thành những câu cảm thán, còn phần dung lượng lớn vẫn dành cho việc kể lại nội dung truyện. Cần khẳng định rằng: phân tích không loại bỏ kể, nhưng kể phải phục vụ cho phân tích.
Trong một bài văn nghị luận văn học, kể lại cốt truyện chỉ nên xuất hiện ở mức độ chọn lọc, dùng để dẫn dắt, làm nền cho lập luận. Mỗi chi tiết được nhắc đến đều phải gắn liền với một mục đích rõ ràng: làm sáng tỏ tính cách nhân vật, làm nổi bật chủ đề, hoặc chứng minh cho một nhận định nghệ thuật. Khi chi tiết không còn được “giải mã”, nó sẽ trở thành kể thuần túy. Phân biệt rõ phân tích và kể lại chính là dấu hiệu của tư duy văn học trưởng thành.
Người viết văn giỏi không cố chứng minh rằng mình nhớ tác phẩm đến đâu, mà cho thấy mình hiểu tác phẩm sâu đến mức nào. Từ việc thoát khỏi lối viết kể chuyện, bài văn nghị luận văn học mới thực sự trở thành một cuộc đối thoại giữa người đọc – người viết và tác giả, nơi mỗi chi tiết văn chương đều được soi chiếu bằng tư duy, cảm xúc và bản lĩnh học thuật.
Hiểu đúng – viết đúng và viết sâu, đó chính là con đường để bài văn văn học vượt qua giới hạn của việc “kể lại” và chạm tới giá trị đích thực của phân tích. Chúc các em thành công!
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtruyen #kelaicottruyen
