TIẾNG CHIM GỌI MÙA HÈ TRONG NGỤC TỐI TRONG “KHI CON TU HÚ” CỦA TỐ HỮU
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không…
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
TỐ HỮU. Huế, tháng 7-1939
Nguồn ảnh: Học Vần lớp 1 (giai đoạn 1970). Giữa những ngày hè rực rỡ của đất trời, có những tiếng chim không chỉ báo mùa, mà còn khơi dậy trong con người những rung động sâu xa nhất của khát vọng sống và tự do. “Khi con tu hú” của Tố Hữu là một bài thơ như thế. Không dài, không cầu kỳ, nhưng mỗi câu thơ đều căng tràn nhựa sống và nỗi bức bách của một tâm hồn đang bị giam cầm. Đọc bài thơ, ta không chỉ thấy một bức tranh mùa hè đầy sắc màu và âm thanh, mà còn nghe rõ nhịp đập mãnh liệt của trái tim người chiến sĩ trẻ tuổi đang khao khát được hòa mình vào cuộc đời rộng lớn. Tố Hữu là nhà thơ tiêu biểu của văn học cách mạng Việt Nam, nhưng thơ ông không chỉ mang giọng điệu chính luận mà còn giàu cảm xúc trữ tình. Những sáng tác trong tù của ông thường mang một vẻ đẹp rất riêng: càng bị giam hãm về thể xác, tâm hồn càng hướng ra ánh sáng. “Khi con tu hú”, được viết năm 1939 trong nhà lao Thừa Phủ, chính là tiếng nói nội tâm của một người chiến sĩ cách mạng trẻ trung, yêu đời, đang phải đối diện với không gian tù túng, ngột ngạt, nhưng chưa bao giờ thôi khát khao tự do. Khổ thơ đầu mở ra một bức tranh mùa hè làng quê đầy sức sống:
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Tiếng chim tu hú “gọi bầy” vang lên như tín hiệu mở cửa mùa hè. Ngay sau đó là một loạt hình ảnh gợi cảm giác tròn đầy, sinh sôi: lúa chín, trái ngọt, bắp vàng. Thiên nhiên hiện lên không tĩnh tại mà đang vận động, đang chín dần, đang ngân vang. Âm thanh của ve, sắc vàng của nắng, hương vị ngọt lành của hoa trái hòa quyện tạo nên một bức tranh mùa hè rực rỡ, ấm áp và gần gũi. Đó là thế giới của sự sống, của lao động và no đủ – thế giới mà người tù chỉ có thể cảm nhận qua ký ức và khát vọng. Không gian mùa hè tiếp tục được mở rộng lên cao, ra xa:
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không…
Bầu trời “càng rộng càng cao” gợi cảm giác khoáng đạt vô cùng, đối lập hoàn toàn với không gian chật hẹp của ngục tù. Hình ảnh cánh diều sáo “lộn nhào” giữa không trung là biểu tượng rõ nét cho tự do, cho sự tung bay không ràng buộc. Ở đây, thiên nhiên không chỉ là cảnh vật, mà đã trở thành đối tượng để tâm hồn người tù gửi gắm niềm khao khát được thoát khỏi xiềng xích, được sống đúng với nhịp đập của tuổi trẻ. Sang khổ thơ thứ hai, cảm xúc không còn ẩn sau cảnh vật mà trực tiếp bộc lộ:
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Mùa hè lúc này không chỉ ở ngoài trời, mà đã “dậy bên lòng” – thức dậy trong tâm hồn người chiến sĩ. Động từ “đạp tan” mang sắc thái mạnh mẽ, cho thấy khát vọng phá vỡ không gian giam cầm, vươn ra với cuộc đời. Tiếng gọi “hè ôi!” vừa thiết tha, vừa đau đớn, như một tiếng kêu bật ra từ nỗi uất ức bị dồn nén quá lâu. Cao trào cảm xúc được đẩy lên ở hai câu thơ cuối:
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!
Những từ ngữ như “ngột”, “chết uất” diễn tả cảm giác bức bối đến tột cùng của người tù trẻ. Tiếng chim tu hú, vốn là âm thanh báo mùa hè, giờ đây trở thành tiếng gọi dai dẳng của tự do. Tiếng chim ấy “cứ kêu”, vang lên không dứt, khiến nỗi khao khát sống, khao khát được dấn thân cho cách mạng trong lòng nhà thơ càng thêm day dứt. Đó không phải là nỗi buồn yếu đuối, mà là sự bức bách của một ý chí mạnh mẽ không chấp nhận bị giam hãm. “Khi con tu hú” là bài thơ có sự kết hợp hài hòa giữa bức tranh thiên nhiên rực rỡ và chiều sâu tâm trạng. Qua hình ảnh mùa hè đầy sức sống, Tố Hữu đã khắc họa một tâm hồn yêu đời tha thiết, một khát vọng tự do cháy bỏng và một tinh thần cách mạng không gì khuất phục. Thiên nhiên càng đẹp, sự sống càng sôi động, thì nỗi uất nghẹn của người tù càng trở nên thấm thía. Không ồn ào, không bi lụy, bài thơ giống như chính tiếng chim tu hú trong hè: vang lên giản dị nhưng ám ảnh. Đó là tiếng gọi của tự do, của cuộc đời rộng lớn, và cũng là tiếng lòng của một thế hệ thanh niên sẵn sàng phá tung xiềng xích để được sống, được cống hiến. “Khi con tu hú” vì thế không chỉ là bài thơ của một hoàn cảnh riêng, mà còn là khúc ca bền bỉ về khát vọng sống và lý tưởng cao đẹp của con người Việt Nam trong những năm tháng gian lao.
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #khicontuhu #tohuu #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtho
