“BÀN GIAO” CỦA VŨ QUẦN PHƯƠNG – SỰ TIẾP NỐI THẾ HỆ QUA MỘT BÀI THƠ LẶNG LẼ
Rồi ông sẽ bàn giao cho cháu
bàn giao gió heo may
bàn giao góc phố
có mùi ngô nướng bay
Ông sẽ chẳng bàn giao những ngày vất vả
sương muối đêm bay lạnh mặt người
đất rung chuyển, xóm làng loạn lạc
ngọn đèn mờ, mưa bụi rơi
Ông bàn giao tháng giêng hương bưởi
cỏ mùa xuân xanh dưới chân giày
bàn giao những mặt người đẫm nắng
đẫm yêu thương trên trái đất này
Ông chỉ bàn giao một chút buồn
ngậm ngùi một chút, chút cô đơn
câu thơ vững gót làm người ấy
ông cũng bàn giao cho cháu luôn
23-11-2003
[Thông tin 1 nguồn tham khảo đã được ẩn] Văn học suy cho cùng là hành trình con người đối thoại với thời gian nơi thế hệ đi trước gửi lại cho thế hệ sau những trải nghiệm đã được chắt lọc qua mất mát yêu thương và chiêm nghiệm sống Trong hành trình ấy có những cuộc “bàn giao” không mang dáng dấp của sự áp đặt mà thấm đẫm tinh thần nhân văn lặng lẽ mà bền bỉ Bài thơ “Bàn giao” của Vũ Quần Phương là một minh chứng tiêu biểu cho kiểu chuyển giao tinh thần ấy khi thơ trở thành nhịp cầu nối giữa các thế hệ giữa quá khứ và tương lai giữa ký ức và niềm tin sống Vũ Quần Phương là nhà thơ thuộc thế hệ trưởng thành sau Cách mạng với giọng điệu trầm tĩnh suy tư và giàu chất triết luận Thơ ông thường không ồn ào về cảm xúc mà lắng sâu vào những suy ngẫm về đời sống con người về thời gian và trách nhiệm làm người Bài thơ “Bàn giao” sáng tác năm 2003 tiêu biểu cho phong cách ấy thể hiện rõ quan niệm nhân văn của nhà thơ về sự tiếp nối thế hệ và vai trò của ký ức trong việc định hình nhân cách con người Ngay từ khổ thơ đầu tiên bài thơ đã xác lập một khái niệm “bàn giao” mang màu sắc văn hóa và nhân sinh sâu sắc
“Rồi ông sẽ bàn giao cho cháu
bàn giao gió heo may
bàn giao góc phố
có mùi ngô nướng bay”
Trong lí luận văn học hiện đại ký ức được xem là một dạng di sản tinh thần cấu thành bản sắc cá nhân và cộng đồng Người ông không trao của cải vật chất mà trao những cảm giác đời sống rất cụ thể gió heo may góc phố mùi ngô nướng Những hình ảnh ấy tuy nhỏ bé nhưng lại mang sức neo giữ tâm hồn giúp con người không bị lạc lõng trong dòng chảy thời gian Việc lặp từ “bàn giao” nhiều lần tạo nên nhịp thơ chậm rãi như một nghi thức thiêng liêng của sự truyền trao Tuy nhiên điều làm nên chiều sâu tư tưởng của bài thơ nằm ở sự lựa chọn đầy tỉnh táo của người ông
“Ông sẽ chẳng bàn giao những ngày vất vả
sương muối đêm bay lạnh mặt người
đất rung chuyển xóm làng loạn lạc
ngọn đèn mờ mưa bụi rơi”
Những hình ảnh gợi tả chiến tranh đói nghèo và bất ổn xã hội hiện lên ám ảnh Đây là phần hiện thực khắc nghiệt mà thế hệ đi trước từng trải qua Song người ông không “bàn giao” nỗi đau ấy cho cháu Bằng sự im lặng có ý thức ông giữ lại cho mình những vết thương lịch sử để thế hệ sau được sống nhẹ gánh hơn Đây chính là biểu hiện của chủ nghĩa nhân văn sâu sắc trong thơ Vũ Quần Phương quá khứ được ghi nhớ nhưng không trở thành sức nặng đè lên tương lai Không trao khổ đau người ông chủ động truyền lại cho cháu vẻ đẹp và niềm tin sống
“Ông bàn giao tháng giêng hương bưởi
cỏ mùa xuân xanh dưới chân giày
bàn giao những mặt người đẫm nắng
đẫm yêu thương trên trái đất này”
Theo quan niệm thi học hình ảnh thiên nhiên trong thơ thường mang chức năng biểu tượng cho trạng thái tinh thần con người Tháng giêng hương bưởi cỏ xanh ánh nắng là những biểu tượng của sự sinh sôi của hy vọng của khả năng tái sinh sau mất mát Người ông không chỉ trao vẻ đẹp của thế giới mà còn trao cho cháu một niềm tin căn bản vào con người rằng giữa cuộc đời này yêu thương vẫn là giá trị cốt lõi nâng đỡ sự tồn tại Khổ thơ cuối đưa bài thơ chạm đến chiều sâu triết lí nhân sinh
“Ông chỉ bàn giao một chút buồn
ngậm ngùi một chút chút cô đơn
câu thơ vững gót làm người ấy
ông cũng bàn giao cho cháu luôn”
Người ông không phủ nhận nỗi buồn bởi buồn đau là một phần tất yếu của kiếp người Tuy nhiên đó chỉ là “một chút” vừa đủ để con người trưởng thành mà không bị gục ngã Đặc biệt hình ảnh “câu thơ vững gót làm người” cho thấy quan niệm của Vũ Quần Phương về vai trò của văn chương thơ không chỉ để cảm mà còn để sống để giữ thăng bằng tinh thần giúp con người đứng vững trước cô đơn và thử thách Có thể liên hệ bài thơ “Bàn giao” với nhiều tác phẩm cùng mạch đề tài kế thừa thế hệ trong văn học Việt Nam như “Bếp lửa” của Bằng Việt hay “Ánh trăng” của Nguyễn Duy Nếu ở Bằng Việt ký ức tuổi thơ nuôi dưỡng lòng biết ơn thì ở Vũ Quần Phương ký ức được chọn lọc để trao truyền một cách tỉnh táo Còn nếu Nguyễn Duy nhấn mạnh lời nhắc nhở về sự thủy chung thì Vũ Quần Phương lại thiên về trách nhiệm nhân văn của người đi trước với tương lai Bằng giọng điệu thủ thỉ hình ảnh giản dị và tư tưởng sâu sắc bài thơ “Bàn giao” không chỉ là lời tâm tình của một người ông với cháu mà còn là tuyên ngôn lặng lẽ về đạo lí làm người Bài thơ nhắc nhở rằng điều quý giá nhất không nằm ở những gì ta từng chịu đựng mà ở những gì ta biết giữ lại cho mình và những gì ta chọn trao đi cho thế hệ sau để cuộc sống này ngày một nhân ái và bền vững hơn
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #bangiao #vuquanphuong #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtho
