CHIẾC ÁO CŨ VÀ NHỮNG ĐƯỜNG KIM CỦA THỜI GIAN TRONG “ÁO CŨ” CỦA LƯU QUANG VŨ
Áo cũ rồi, mỗi ngày thêm ngắn
Chỉ đứt sờn màu bạc hai vai
Thương áo cũ như là thương ký ức
Đựng trong hồn cho mắt phải cay cay.
Mẹ vá áo mới biết con chóng lớn
Mẹ không còn nhìn rõ chỉ để xâu kim
Áo con có đường khâu tay mẹ vá
Thương mẹ nhiều con càng yêu áo thêm.
Áo đã ở với con qua mùa qua tháng
Cũ rồi con vẫn quý vẫn thương
Con chẳng nỡ mỗi lần thay áo mới
Áo dài hơn thấy mẹ cũng già hơn.
Hãy biết thương lấy những manh áo cũ
Để càng thương lấy mẹ của ta
Hãy biết thương những gì đã cùng ta sống
Những gì trong năm tháng trôi qua…
(1963, lớp 9H) Trong đời sống, có những điều càng cũ càng trở nên quý giá. Không phải vì hình thức còn nguyên vẹn, mà vì chúng đã cùng con người đi qua những năm tháng không thể quay lại. Với Lưu Quang Vũ, chiếc áo cũ của tuổi thơ chính là một vật chứa ký ức như thế. Bài thơ “Áo cũ” không chỉ kể về một chiếc áo đã sờn vai, mà sâu xa hơn, là lời tự sự thấm thía về tình mẫu tử, về sự lớn lên của con và sự già đi lặng lẽ của mẹ trong dòng chảy nghiệt ngã của thời gian. Lưu Quang Vũ là nhà thơ luôn nhìn thấy chiều sâu nhân bản từ những chi tiết rất đỗi đời thường. Thơ ông không tìm đến những biểu tượng lớn lao, mà thường khởi đi từ mái nhà, bữa cơm, bàn tay mẹ hay như trong bài thơ này là một chiếc áo cũ. “Áo cũ”, sáng tác năm 1963, mang giọng điệu trong trẻo, chân thành nhưng đã sớm cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, biết lắng nghe nhịp đập của ký ức và biết đau trước những mất mát âm thầm của đời sống gia đình. Khổ thơ thứ nhất mở ra hình ảnh chiếc áo cũ như một dấu mốc của thời gian và ký ức:
Áo cũ rồi, mỗi ngày thêm ngắn
Chỉ đứt sờn màu bạc hai vai
Thương áo cũ như là thương ký ức
Đựng trong hồn cho mắt phải cay cay.
Chiếc áo hiện lên với hàng loạt dấu hiệu của sự hao mòn cũ rồi thêm ngắn đứt sờn màu bạc. Đó không chỉ là sự thay đổi của vật chất, mà là biểu hiện cụ thể của thời gian đang trôi qua từng ngày. Áo ngắn đi vì con lớn lên, còn những vết sờn bạc là chứng tích của năm tháng vất vả chắt chiu. Từ hình ảnh vật thể, cảm xúc được nâng lên thành nỗi niềm nội tâm thương áo cũ cũng chính là thương ký ức tuổi thơ. Ký ức ấy đựng trong hồn khiến đôi mắt cay cay một nỗi xúc động lặng lẽ không ồn ào nhưng thấm sâu và dai dẳng. Sang khổ thơ thứ hai, trọng tâm cảm xúc chuyển hẳn sang hình ảnh người mẹ linh hồn của bài thơ:
Mẹ vá áo mới biết con chóng lớn
Mẹ không còn nhìn rõ chỉ để xâu kim
Áo con có đường khâu tay mẹ vá
Thương mẹ nhiều con càng yêu áo thêm.
Sự trưởng thành của con không được đo bằng năm tháng, mà được mẹ cảm nhận qua từng lần vá áo. Trong khi con chóng lớn, mẹ lại không còn nhìn rõ. Hai hình ảnh đối lập đặt cạnh nhau đã khắc họa một quy luật xót xa con lớn lên bao nhiêu thì mẹ lặng lẽ già đi bấy nhiêu. Không một lời than thở, không một tiếng kêu đau, nhưng sự hi sinh của mẹ hiện lên thấm thía qua những đường kim mũi chỉ. Đường khâu tay mẹ vá không chỉ nối liền vải vóc, mà còn khâu chặt yêu thương chắt chiu cả một đời vì con. Bởi vậy, chiếc áo mang trong mình hình bóng của mẹ để rồi yêu áo cũng chính là yêu mẹ yêu những gì mẹ đã âm thầm gửi gắm vào đời con. Khổ thơ thứ ba mở rộng chiều sâu cảm xúc khi chiếc áo cũ trở thành nhân chứng của thời gian:
Áo đã ở với con qua mùa qua tháng
Cũ rồi con vẫn quý vẫn thương
Con chẳng nỡ mỗi lần thay áo mới
Áo dài hơn thấy mẹ cũng già hơn.
Chiếc áo không chỉ được mặc, mà ở với con cùng con đi qua những mùa những tháng của tuổi thơ. Cách dùng từ ấy khiến chiếc áo như có linh hồn như một người bạn đồng hành lặng lẽ. Dù đã cũ, con vẫn quý vẫn thương đó là sự trân trọng những gì đã gắn bó. Đặc biệt, câu thơ cuối mang sức lay động sâu xa mỗi lần áo dài ra vì con lớn cũng là lúc con nhận ra mẹ già hơn. Nhận thức ấy đến rất khẽ rất chậm nhưng đủ khiến lòng người chùng xuống trong một nỗi xót xa âm thầm về sự đổi thay không thể cưỡng của đời người. Khổ thơ cuối nâng cảm xúc cá nhân thành một lời nhắn nhủ mang ý nghĩa nhân sinh sâu sắc:
Hãy biết thương lấy những manh áo cũ
Để càng thương lấy mẹ của ta
Hãy biết thương những gì đã cùng ta sống
Những gì trong năm tháng trôi qua…
Từ câu chuyện riêng của mình, nhà thơ mở rộng thành bài học chung cho mỗi con người. Thương áo cũ không phải là níu giữ vật chất, mà là học cách trân trọng ký ức trân trọng người mẹ và những điều bình dị đã âm thầm nuôi dưỡng ta suốt đời. Đó là lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc khi biết yêu những gì đã cùng ta sống con người sẽ không vô tình trước quá khứ cũng không vô ơn với những hi sinh thầm lặng. Về nghệ thuật, “Áo cũ” gây ấn tượng bởi giọng thơ thủ thỉ chậm rãi và giàu chất tự sự. Hình ảnh thơ giản dị đời thường nhưng mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Thủ pháp hoán dụ qua hình tượng chiếc áo giúp nhà thơ chuyển tải những suy tư lớn về thời gian ký ức và tình mẫu tử. Ngôn ngữ mộc mạc tiết chế không cầu kì nhưng chính sự giản dị ấy lại tạo nên dư âm cảm xúc bền lâu trong lòng người đọc. “Áo cũ” không chỉ là bài thơ viết về một chiếc áo đã sờn vai, mà là bài thơ viết về mẹ về tuổi thơ và về cách con người học cách biết ơn. Qua từng khổ thơ, Lưu Quang Vũ dẫn người đọc đi từ ký ức cá nhân đến suy ngẫm chung về đời sống. Bài thơ khép lại trong sự lặng yên nhưng chính sự lặng yên ấy lại khiến ta muốn sống chậm hơn nhìn mẹ lâu hơn và giữ gìn hơn những yêu thương tưởng như đã cũ nhưng chưa bao giờ cũ trong trái tim.
Nguồn ảnh minh họa: Sưu tầm
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #hocvancodieuthu #aocu #LuuQuangVu #vanhoc #phantichvanhoc #nghiluanvanhoc #NLVH #phantichtho
