DÙNG TỪ HÁN VIỆT THẾ NÀO ĐỂ TRANG NHÃ MÀ KHÔNG SÁO RỖNG
Trong hành trình học viết, có một giai đoạn rất dễ gặp phải “cái bẫy” mang tên từ Hán Việt. Ta học được nhiều từ hay, nghe rất văn chương, rất học thuật, nhưng khi đặt bút lại dễ biến bài viết thành những câu chữ nặng nề, xa lạ, thậm chí… rỗng nghĩa. Thực ra, từ Hán Việt không làm cho văn hay hơn nếu người viết chỉ mượn vẻ ngoài trang trọng của nó. Văn chỉ thực sự trang nhã khi từ ngữ được dùng đúng chỗ, đúng mức và đúng cảm xúc. Hãy cùng cô Diệu Thu đọc bài viết này nhé!
1. Hiểu rõ bản chất của từ Hán Việt trước khi dùng
Từ Hán Việt vốn mang sắc thái khái quát, trừu tượng, trang trọng, thường dùng để nói về tư tưởng, đạo lí, vấn đề xã hội, giá trị tinh thần. Vì vậy, điều đầu tiên người viết cần làm không phải là học thuộc thật nhiều từ, mà là hiểu rõ nghĩa và sắc thái của từng từ.
Ví dụ, “hi sinh” không chỉ đơn giản là “bỏ đi”, “đánh đổi”, mà còn hàm chứa ý nghĩa tự nguyện, cao cả. “Bi kịch” không chỉ là nỗi buồn, mà là nỗi đau không thể cứu vãn. Khi chưa hiểu hết chiều sâu của từ, việc sử dụng sẽ dễ trở nên hời hợt, khiến câu văn nghe rất “kêu” nhưng không có nội lực.
Nguyên tắc: Chỉ dùng từ Hán Việt khi bạn có thể giải thích lại nghĩa của nó bằng lời nói thường ngày.
2. Dùng từ Hán Việt để khái quát, không dùng để thay thế cảm xúc
Một lỗi phổ biến là dùng từ Hán Việt để “che” cảm xúc, khiến văn mất đi sự rung động. Thực tế, từ Hán Việt phù hợp với nhận định, lí giải, đánh giá, chứ không phải lúc nào cũng phù hợp với biểu đạt cảm xúc trực tiếp.
Ví dụ, thay vì viết toàn những câu như “nỗi đau nhân sinh”, “bi kịch hiện sinh”, người viết có thể kể một chi tiết đời thường trước, rồi dùng từ Hán Việt để nâng tầm ý nghĩa. Khi đó, từ Hán Việt đóng vai trò chốt lại suy nghĩ, không phải gánh toàn bộ cảm xúc. Nguyên tắc: Cảm xúc nên bắt đầu từ ngôn ngữ thuần Việt, chiều sâu tư tưởng có thể kết tinh bằng từ Hán Việt.
3. Tránh lạm dụng những “cụm từ quen tai”
Nhiều từ Hán Việt trở nên sáo rỗng không phải vì bản thân chúng kém giá trị, mà vì bị lặp lại quá nhiều trong những cách dùng máy móc. Các cụm như “giá trị nhân văn sâu sắc”, “ý nghĩa nhân sinh to lớn”, “bài học quý báu” nếu xuất hiện liên tục mà không gắn với phân tích cụ thể sẽ khiến bài viết trở nên mòn chữ.
Thay vì dùng những cụm quen tai ấy, người viết nên cụ thể hóa: nhân văn ở điểm nào, nhân sinh gắn với số phận nào, bài học ấy xuất phát từ chi tiết nào trong tác phẩm. Nguyên tắc: Từ Hán Việt chỉ có giá trị khi đứng sau một dẫn chứng hoặc một lập luận rõ ràng.
4. Kết hợp hài hòa với từ thuần Việt
Một bài văn toàn từ Hán Việt sẽ nặng nề, còn một bài văn chỉ dùng từ thuần Việt đôi khi lại thiếu chiều sâu khái quát. Cái hay nằm ở sự phối hợp. Từ thuần Việt giúp câu văn mềm mại, gần gũi, còn từ Hán Việt giúp nâng cao tầm khái quát và tư tưởng.
Ví dụ, “nỗi buồn âm thầm của con người nhỏ bé ấy” sẽ trở nên sâu hơn khi được nâng lên thành “một bi kịch lặng lẽ của kiếp người”. Hai lớp ngôn ngữ bổ sung cho nhau, chứ không đối lập. Nguyên tắc: Để từ thuần Việt dẫn dắt, từ Hán Việt kết luận.
5. Dùng ít nhưng đúng, còn hơn dùng nhiều mà rỗng
Trang nhã không nằm ở số lượng từ Hán Việt, mà ở độ chính xác và cần thiết của mỗi từ. Một từ đặt đúng chỗ có thể làm sáng cả đoạn văn, trong khi hàng loạt từ “đao to búa lớn” đặt sai chỉ khiến bài viết phô trương.
Người viết giỏi là người biết tiết chế, sẵn sàng bỏ bớt những từ nghe có vẻ hay nhưng không thực sự phục vụ ý tưởng. Khi từ ngữ không còn là lớp trang điểm, mà trở thành phần xương sống của tư duy, lúc đó văn tự khắc có chiều sâu.Như vậy, dùng từ Hán Việt để trang nhã không phải là chạy theo vẻ ngoài học thuật, mà là biết dùng ngôn ngữ như một công cụ tư duy. Khi mỗi từ đều gắn với một ý nghĩ thật, một cảm xúc thật, văn sẽ tự nhiên sang trọng mà không cần phô trương, sâu sắc mà không hề sáo rỗng. Chúc các em thành công!
———————————-
Học Văn Bằng Công Thức Cùng Cô Diệu Thu: Học văn từ gốc – Công thức dễ dàng
Hotline: 0833.873.089
Địa chỉ: 68 Thụy Phương, Đông Ngạc, Hà Nội
Website: https://letrandieuthu.com
#hocvanbangcongthuc #cogiaodieuthu #vanhoc #phantichvanhoc #dungtuhanviet #nguvan
